As reformas lexislativas necesarias
a) O reforzamento do concepto xermánico da propiedade veciñal
c) O papel da administración autonómica
d) O concepto de veciño/a comuneiro
e) Os xurados provinciais de clasificación
f) As apropiacións de terreos veciñais en man común
h) A fiscalidade do monte veciñal
Problemas de tramitación
Problemas de contido
Entendemos que unha lei galega de montes veciñais en man común debe enmarcarse nunha Ordenación do Territorio Galego e nunha Ordenación de Usos da Terra. E debe elaborarse canda unha Lei da Parroquia, xa que os montes veciñais en man común participan da natureza xurídica propia dos bens de dominio público, asimilándose a eles case de xeito total no seu réxime xurídico e na finalidade, e distanciándose deles no tocante á súa titularidade.
Pero namentres este marco lexislativo non estea completo, cómpre afrontar axiña diversas reformas na Lei 13/89 de Montes Veciñais en Man Común, actualmente vixente, que son precisas se queremos garantir que os montes veciñais sigan sendo propiedades de titularidade veciñal. voltar ó comezo
a) O reforzamento do concepto xermánico
da propiedade veciñal
Os montes veciñais en man común (MVMC) son bens indivisibles, inembargables, imprescriptibles e inalienables, como corresponde a unha propiedade de carácter xermánico. Vai ser precisamente a súa natureza xermánica e a calidade de soporte do complexo agrogandeiro que mantiña á maior parte da sociedade galega, o que posibilitou que o MVMC, aínda minguado na súa superficie orixinaria, chegara ata os nosos dias. As loitas que a comunidade labrega (daquela identificada coa comunidade veciñal) emprenderon para que os montes veciñais non fosen vendidos, desamortizados, municipalizados ou ocupados por outros organismos, explican claramente a importancia destas propiedades para a súa supervivencia.
Daquela a hoxe evolucionou a sociedade galega (e tamén a labrega) e do mesmo xeito mudaron os usos do MVMC, tanto debido a elementos endóxenos (paso dunha economía agrogandeira de subsistencia a outra de mercado, entrada de fertilizantes químicos...) como esóxenos (usurpación dos montes ós veciños/as, política forestal franquista...).
Hoxe podemos dicir que a simbiose monte-complexo agrogandeiro está desfeita, aínda que é posible a súa reconstrucción ante a crise da gandería intensiva e a necesidade de recuperar a gandería extensiva como modelo de explotación, o que precisaría de grandes parcelas de monte. Afortunadamente, a simbiose monte-veciñanza non correu sorte parella. Cando se inicia de xeito masivo a devolución dos montes veciñais ós seus lexítimos donos nos derradeiros anos da década dos 70 e primeiros dos 80, nestas terras adquire gran importancia a súa natureza de ben común e social, de xeito diverso segundo as comarcas. Este feito mantivo vixente a relación entre o monte e a veciñanza e mesmo a afortalou co paso do tempo. Agás en certos casos, a defensa das funcións social e ecolóxica dos MVMC (mellora da calidade de vida dos veciños/as mediante obras comunitarias, creación de postos de traballo, defensa do medio ambiente...) reforzou o carácter xermánico da natureza da propiedade veciñal e dos seus usos.
Deste xeito, e salvando as distancias históricas,
podemos comprobar que existen fondas semellanzas entre as realidades do monte
veciñal de onte e hoxe. Onde onte había unha comunidade labrega, hoxe está
presente unha comunidade veciñal; se onte era o soporte do complexo
agrogandeiro, hoxe é o alicerce para o desenvolvemento local. E onte como hoxe
segue contribuíndo significativamente a procurar un medio de vida para os veciños
e axudando á fixación da poboación no medio rural. En
definitiva, estamos falando de novas formas en vellos sistemas.
A defensa que fixeron historicamente os labregos do monte como propiedade veciñal ten hoxe plena vixencia para os comuneiros e comuneiras. As comunidades de montes (isto é, os veciños/as comuneiros reunidos en Asamblea Xeral) non se fundan, senón que son colectivos nados da propia existencia dos montes veciñais en man común.
Unha lei galega de
montes veciñais en man común debe basearse no concepto xermánico da
propiedade veciñal. Ignorar ou denaturalizar este
concepto é abrir as portas para que os montes se privaticen e para que
desapareza a propiedade veciñal.
b) A
personalidade xurídica
Os argumentos que se escoitan pedindo dotar ás comunidades de montes de personalidade xurídica son de tres tipos:
a) Dalgúns xuristas, que sosteñen que, con esta característica, os MVMC poden ser mellor defendidos perante os tribunais.
b) De intereses empresariais achantados baixo a careta de asociacions forestais, que pretenden situar os MVMC no tráfico do comercio e, por conseguinte, suporía a eliminacion da propiedade veciñal. Calquera das figuras ás que se pretende asimilar as comunidades de montes para dotalas de personalidade xurídica (fundación, asociación, cooperativa ou sociedade mercantil), ten que redefinir o concepto de veciño/a comuneiro e, xa que logo, ten que pasar por destruír o concepto de que a veciñanza debe ser o único requisito para gozar dos dereitos do monte veciñal.
c) Dalgunhas comunidades de montes, que se atopan con problemas legais ó estudiar actuacións como mercar terras para usos diversos, tentar de explotar certos recursos do monte como minas, canteiras, enerxía eólica... ou afrontar fórmulas de producción cooperativista para usos dos terreos veciñais.
Para centrármonos na cuestión, comezaremos dicindo que se entende por personalidade xurídica o suxeito de dereito de carácter abstracto que emana da natureza mesma do ser ou ente do que esteamos a falar, polo que empezaremos distinguindo que a súa aplicación non corresponde ós MVMC (obxecto), senón que correspondería ás comunidades de montes veciñais (axente). Como obxectos sobre os que recae a acción das comunidades, os MVMC son figuras xurídicas recoñecidas do dereito foral galego e como tal así se recoñece na Lei 4/1995 dó 24 do Dereito Civil de Galicia, carecendo como tales de personalidade xurídica.
Respecto das comunidades de montes, deberemos partir da natureza mesma que emana do seu ser, que non é outra que a copropiedade de carácter xermánico, isto é, unha pluralidade de titulares onde cada veciño por separado non ten dereito sobre o obxecto (os montes veciñais), non podendo reivindicar para si dereito individual ningún, nin sobre todo nin sobre parte, feito que nos leva a concluír inicialmente na falta de personalidade xurídica individual.
Cabe entón analizar se se podería falar de .personalidade xurídica plural a teor do preceptuado no propio artigo 3 da Lei 13/1989 definindo "a propiedade dos montes veciñais en man común... de natureza privada e colectiva, correspondendo a súa titularidade dominical e aproveitamento... ó conxunto dos veciños...". Se así o fixesemos, ou ben estariamos creando un novo suxeito de dereito de carácter público do tipo das corporacións, asociacións e fundacións de interese público, ou ben de dereito privado, como as asociacións de interese particular (mercantís, civís ou industriais), coa salvedade de constitución e disolución ó arbitrio dos seus asociados, nacido dun acto de voluntariedade e onde a relación co obxecto (capital social) é de propiedade coa parte, podendo reivindicar para si dereitos individuais. No primeiro dos casos seríalle de aplicación ás comunidades o dereito administrativo, o que suporía na práctica o máis que probable risco de administrativizar os montes veciñais, eiva que reincidiría nun intermediario ou ponte entre os veciños e a administración dos propios montes (lembremos que precisamente a lei galega buscaba separarse deste eido precisamente polo tempo de tutela dos concellos) e, no segundo dos casos, estariamos no dereito privado pleno, primando os intereses particulares dos socios (veciños accionistas) sobre o carácter colectivo ou comunitario. Velaí o paradoxo emanado da natureza mesma dos nosos MVMC: privada e colectiva á vez, un tipo de dereito que non se axeita ás coordenadas do mundo romano.
Fronte á disxuntiva presentada, parece claro que a fórmula da capacidade de obrar (isto é, "ser quen para...") respecta a figura dos montes veciñais e adaptase á natureza das comunidades. Desprovistos de personalidade xurídica, pero con vontade e capacidade para realizar actos de validez xurídica sen límite ningún. Evitamos a creación artificial no mundo xurídico dun suxeito de dereito abstracto que poida interpórse entre a relación directa hoxe existente entre a administración dos veciños comuneiros co monte e, ó tempo, garantimos o carácter comunitario e de grupo nos órganos de decisión, a pluralidade de suxeitos. Cómpre recordar que este é un dos argumentos básicos para lograr a inconstitucionalidade na aplicación do Imposto sobre Sociedades ás comunidades de montes, xunto con aqueloutro de que o MVMC e a comunidade preexisten ó acto administrativo de clasificación dun monte, así como a supervivencia destes no caso de disolución da propia comunidade, ó tratarse de bens fóra do comercio dos homes.
Hai que facer referencia aquí, a xeito de dereito comparativo, a figuras xurídicas actuais existentes no dereito foral galego que, aínda que carentes de personalidade xurídica, posúen capacidade de obrar como o caso da veciña (artigo 14 da Lei 4/1995 de Dereito Civil de Galicia) que garante os bens veciñais que non son MVMC identificándoos pola base territorial do seu asentamento e vencellándoos coa figura senlleira do petrucio. Estatus nada despreciable, cando menos, para empezar a camiñar cara ó recoñecemento xurídico efectivo da parroquia en Galicia.
Dotar as comunidades de montes de personalidade xurídica suporía abrir a porta da desaparición dos MVMC como propiedade veciñal de caracter xermánico. Cómpre dotar ós montes veciñais dunha lexislación especial mediante a cal, mantendo a súa natureza e as súas características, poidan desenvolver todas as potencialidades no ordenamento xurídico existente. voltar ó comezo
c) O papel da administración autonómica
A dos MVMC é competencia exclusiva de Galicia e do seu goberno recollida no artigo 27.11 do Estatuto de Autonomía como figura senlleira e institución no Dereito Foral e remite á Lei 4/1995 do Dereito Civil de Galicia. Compilación que debido ó retraso na súa promulgación, fixo que se adiantase a específica relativa ós MVMC de Galicia mediante a Lei 13/1989 e desenvolta (non sen contradiccións e espírito regresivo) mediante o Decreto 260/1992 do seu Regulamento.
Parece obvio que, dado o papel que deben cumprir os MVMC, a estructura administrativa onde deberían encadrarse tería que ser a que tivese como función o desenvolvemento e a ordenación do territorio. Mais hoxe o problema non está tanto na estructura administrativa axeitada para encadralos, como no funcionamento desa estructura.
Actualmente a actuación política da Administración galega non cumpre co labor que a Lei de Montes Veciñais lle esixe nin axuda a resolver a complexa problemática que afecta ós MVMC. A superación das múltiples e graves deficiencias administrativas pasa por:
1) O recoñecemento da débeda histórica do Estado cos MVMC. Esta débeda vén arrastrada desde os anos 40 en que unha errada política de repoboacións forestais expulsou ós veciños dos seus montes e provocou a ruptura da simbiose monte veciñal-complexo agrogandeiro. E este débeda debe pagala cunha política decidida de recuperación da relación do monte cos veciños.
2) A democratización pendente na xestión. A Administración pública, e especialmente a autonómica, non pode manipular a xestión para establecer redes clientelares nin deixarse instrumentalizar por colectivos ideoloxicamente afíns para deseñar a súa política de montes en beneficio de determinados intereses económicos. Os acordos e convenios que se asinen, así como a política de axudas e subvencións, deben ser públicos e transparentes. As relacións coas organizacións do sector, mesmo coas críticas coa súa política, debe ser igualitario e non sectario como ocorre actualmente.
3) A participación como
práctica administrativa. Debe permitirse a presencia das organizacións do
sector en todos os organismos consultivos que teñen relación co MVMC: xurados
de clasificación, comités de defensa contra incendios forestais, planos
agroforestais, planos de ordenación do territorio, comisións de subvencións e
axudas...
4) O achegamento da xestión ó administrado. As xuntas rectoras das comunidades de montes non son profesionais do sector, nin deberan selo, para non desvirtuar a xestión dos MVMC. A administración galega ten que deixar de ser esa máquina burocrática que cumpre, no mellor dos casos, cos seus horarios e que fai que os rectores das comunidades de montes perdan o seu tempo nas capitais provinciais facendo as xestións necesarias para o monte veciñal. Por este camiño soamente poderán formar parte das xuntas rectoras os parados, os xubilados e algúns funcionarios.
A administración autonómica ten que adaptarse á xestión do monte veciñal, as súas funcións teñen que ser realizadas nas comarcas e en horarios axeitados á vida das comunidades de montes. Para este achegamento é imprescindible a potenciación da figura do axente forestal, hoxe infrautilizada, para cumprir novas funcións de colaboración e relación entre as comunidades de montes e o aparello administrativo.
Cómpre salientar e invocar dos MVMC a súa peculiar natureza privada e colectiva á vez, feito este que o faría candidato merecedor dunha atención especial por parte da administración galega que polo de agora non se ten producido. De entre estas obrigas cara ó monte veciñal galego, están:
a) Obrigas de tipo lexislativo: as principais estudiadas e reseñadas nos epígrafes deste relatorio. Salientaremos a falta dunha verdadeira ordenación do territorio no sentido da Disposición Adicional Cuarta da Lei 13/1989 dos dereitos da parroquia en Galicia, da súa dotación de personalidade xurídica, o concepto de veciño comuneiro e o reforzamento do concepto xermánico da propiedade veciñal.
Tamén compre contemplar un novo suposto artificial de adquisición da condición de MVMC nos casos de ampliación por doazón, legado, compra, indemnización ou investimento das propias comunidades nos casos de permuta ou expropiación forzosa do monte, como xeito de mantemento da superficie e pervivencia da figura dos mesmos.
b) Obrigas de tipo legal: que emanan da promulgación das propias leis e que nunca son acometidas pola Administración:
- A preferencia dos montes veciñais nas actuacións e accións de defensa, fomento, axudas e mellora.
- Os deslindes e amolloamentos dos mesmos, nos que a súa falta provoca indefensión mesmo diante dos tribunais de xustiza ante usurpacións e apropiacións por falta de identificación exacta e oficial do ben.
- A súa inclusión en planos técnicos directores e de ordenación nunha política ambiental axeitada. O número de hectáreas de monte en relación ó conxunto faino ácreedor de reserva e pulmón de Galicia. Bótanse en falta planos que engloben montes veciñais lindantes ou afíns, subsceptibles de constituír unidades de ordenación co obxectivo de usos multiples e integrados. Os planos de aproveitamemto deben ser elaborados co asesoramento técnico da Administración e coa experiencia das comunidades de montes.
A administración está obrigada a cumprir os planos de ordenación dos montes elaborados polas comunidades de montes e aprobados por ela mesma, en cumprimento da lexislación vixente. A Xunta de Galicia deberá pois prever investimentos nas comunidades conveniadas ou consorciadas para executar as accións previstas anualmente nos planos de ordenación.
- Regulación dos supostos de prevalencia ante actos de disposición, evitando o claro abuso e discriminación que sofre a propiedade veciñal e, en todo caso, cómpre a regulación da obrigatoriedade de permuta por outro terreo de monte nos casos de expropiación forzosa por utilidade pública.
- Axuda na súa conservación e integridade, que pasa por poñer freo primeiramente ós propios intereses especulativos da Administración como fonte de terreo gratuíto e un abuso na declaración de interese público e ocupacións, mermando deste xeito o propio patrimonio veciñal.
- Xestión cautelar real
ante a situación de grave abandono.
- Funcionamento eficaz dos rexistros de montes veciñais e non só como base de datos estatísticos.
- Actuacións de oficio (que hoxe brillan pola súa ausencia), tanto no proceso clasificador dos montes veciñais, coma de infraccións graves en materia dos mesmos: apropiacións, incendios...
- Cumprimento da legalidade polas propias comunidades de montes, asesoramento administrativo e xurídico sobre a xestión do monte veciñal.
- Falta de defensa e tutela real do monte.
- Transformación de oficio de todos os consorcios en convenios. Regulación
dos convenios que deben funcionar a través de mesas paritarias (Administración-comunidade
de montes) para a sua xestión e a sua planificación (plano de traballo anual,
mesa de subhastas, estado de contas, mesa de contratación par facer os
traballos, etc).
- Necesidade de afrontar a creación dunha figura que, dependente da
Administración galega, realice a xestión administrativa das comunidades de
montes en cada comarca. Esta figura, semellante ós administrativos das confrarías
de pescadores e sen capacidade de decisión, vén facéndose máis necesaria na
medida en que o funcionamento das comunidades de montes é cada vez máis
complexo e non se debe iniciar o camiño de contratar persoal administrativo,
non soamente pola imposibilidade presupostaria de moitas comunidades, senón tamén
porque estas deben evitar a multiplicación de gastos correntes de tipo burocrático
que as afastarían das súas funcións.
c) Papel vertebrador e
cohesionador: a presencia da Administración galega actualmente nos montes veciñais
só se produce a instancia de parte, ben por tramitación administrativa dun
expediente, ben por interese particular dela (subrogación dun convenio
preexistente, poñamos por caso). No resto, silencio por omisión. Bótase en
falta a colaboración preventiva e o asesoramento dunha Administración que non
se involucra na defensa e mellora dos montes veciñais como colaboradora das
comunidades de montes ante supostos de forza de lei. A súa actuación redúcese
a un aparello meramente administrativo que de non ser pola tenacidade e interese
dos veciños non tería funcionalidade ningunha, sendo a característica
principal a falta total e absoluta de iniciativa comunicativa coas comunidades,
se cabe máis acentuada canto máis arriba no escalafón xerárquico. ¿Para qué
un Xurado Provincial que vai sempre a rastras e a anos-luz das necesidades das
comunidades?; ¿para qué tantos xefes e enxeñeiros de distrito que fan mutis
polo foro sempre ante os problemas; axentes forestais infrautilizados en labores
de permisos de tala e queima, un Servicio de Montes que non sae do seu despacho
da Delegación Provincial, un Servicio de Medio Ambiente Natural dedicado
unicamente á expedición de carnés de caza e pesca; un deficiente mantemento
dos parques naturais asignados, etc?
A falta dunha verdadeira Administración que vertebre e cohesione as comunidades e mailo monte veciñal é unha constante nos tempos presentes. A Administración galega debe mellorar sensiblemente para ser máis democrática, transparente, participativa e descentralizada. voltar ó comezo
d) O concepto de veciño/a comuneiro
Os MVMC son restos de antigas propiedades de titularidade colectiva. A súa propiedade atribúese sempre á comunidade veciñal, independentemente de quen a forme en cada tempo. Sendo a condición de veciño/a comuneiro a que outorga a cotitularidade, e xa que logo os dereitos sobre os MVMC, estes non poden ser transmitidos nin en herdanza nin por venda. Calquera transmisión carece de sentido por canto as condicións de posesión son a veciñanza e a igualdade de dereitos. Deste xeito, non poderá ser realizada ningunha compra, nin poderá supoñer nunca para un veciño/a comuneiro máis dereitos sobre o monte veciñal cós demais.
Cómpre pois desautorizar certas voces aparecidas recentemente e que defenden que a condición de veciño/a comuneiro debe vir determinada pola relación agrogandeira ou forestal co MVMC. A aplicación desta norma suporía a paralización da evolución dos usos do monte veciñal, mentres a sociedade segue evolucionando. Aceptando que hoxe en moitas comarcas galegas existe unha importante relación agrogandeira ou forestal co monte veciñal, tamén debemos aceptar que noutros lugares esta relación esmoreceu e nalgúns mudou de natureza, polo que habemos de concluír que a relación actual dos veciños/as comuneiros co seu monte está moi diversificada.
A veciñanza nun lugar, aldea ou parroquia (segundo fose declarado o MVMC baseándose nos aproveitamentos consuetudinarios) debe ser o único requisito para adquirir a condición de veciño/a comuneiro, para ser coposuidor dos dereitos do monte. Serán pois veciños e veciñas comuneiros aqueles moradores do lugar, aldea ou parroquia ó que fose devolto o MVMC, con casa aberta ou de economías independentes. Malia a isto, para un mellor funcionamento da Asemblea Xeral, esta estará composta por un representante de cada casa aberta ou de cada economía independente.
Cómpre que as comunidades de montes funcionen por acordos asemblearios, pero tamén é preciso que teñan axilidade, que non se paralicen por falla de quourum. Por iso a lei recolle que o funcionamento da Asemblea Xeral será valido en primeira convocatoria cando asistan o 50 % dos veciños/as comuneiros e en segunda convocatoria cando haxa un quorum do 25 %. Pero tamén defendemos que, cando non haxa quorum nesta segunda convocatoria, o presidente da xunta rectora poida convocar de inmediato unha nova Asamblea Xeral a celebrar entre os 5 e os 15 dias seguintes, e que esta nova Asemblea Xeral sexa válida co numero de veciños e veciñas comuneiros que asistan a ela, sempre que se lle dea axeitada publicidade. Asimesmo considérase que as dúas horas de intérvalo mínimo entre a 1ª e a 2ª convocatoria debe ser reducida a ½ hora.
Deste funcionamento deben quedar exentas aquelas asembleas xerais de veciños e veciñas comuneiros que traten actos de disposición. Neste caso o quorum minímo esixible debe seguir sendo do 30 % en segunda convocatoria. Naquelas comunidades de montes que os veciños e veciñas comuneiros non superen o número de 25, as funcións da xunta rectora deben ser asumidas pola Asemblea Xeral cun presidente, un secretario e un tesoureiro.
A veciñanza ten que ser a única
esixencia legal para obter a condición de veciño/a comuneiro e as asembleas
xerais das comunidades de montes deben ser os órganos decisorios cun
funcionamento áxil.
e) Os xurados provinciais de clasificación
Os xurados provinciais de clasificación de MVMC son entes encargados de outorgar a propiedade destas terras. Como órganos da Administración galega e dado que, ademais das 645.000 has. de territorio galego xa declaradas como MVMC, quedan aínda moitos miles de hectáreas susceptibles de seren declaradas, o labor dos xurados provinciais reviste gran importancia e debería reforzarse o seu funcionamento.
Mais a realidade é totalmente distinta: os
xurados provinciais de clasificación teñen un funcionamento tan deficiente e
irregular que podemos afirmar que están practicamente paralizados. Esta parálise
obedece a unha política deliberada da Administración galega (lembremos que os
presidentes dos xurados son os delegados provinciais da Consellería de Medio
Ambiente) tendente a obstaculizar ou cando menos ralentizar a declaración de máis
terras como MVMC. Esta política
obstruccionista da Xunta de Galicia reflíctese en tres liñas de actuación:
1) Contra do criterio de
Lei de Montes Veciñais en Man Común actualmente vixente, que define os montes
veciñais como propiedade dos veciños/as comuneiros con independencia da súa
orixe, das súas posibilidades productivas, do seu aproveitamento actual e da súa
vocación agraria, a práctica actual dos xurados provinciais é non recoñecer
a natureza veciñal dos montes e dificultar a clasificación dos terreos que non
se teña demostrado un uso ininterrumpido polos veciños e sobre todo daqueles
que hoxe están sendo utilizados polas Administracións do Estado.
2) Os xurados
provinciais de clasificación non manteñen reunións regulares pola desidia
interesada dos delegados provinciais da Consellería de Medio Ambiente como
presidentes dos xurados. Este funcionamento irregular provoca, entre outras
consecuencias negativas, o atraso arbitrario e desmesurado da tramitación dos
expedientes de clasificación, que dura varios anos, contravindo a Lei de Montes
Veciñais, empezando pola propia toma en consideración da solicitude de
clasificación, que normalmente se realiza con varios meses de atraso.
3) Por máis que a Lei de Montes Veciñais establece claramente que un dos compoñentes dos xurados de clasificación é un representante das comunidades de montes da provincia, a Administración Galega non está disposta a aceptalo, pois as condicións que esixe para a súa elección (convocatoria dunha asemblea provincial de comunidades de montes cun quórum do 50 %) fai inviable que as comunidades de montes teñan o seu representante nos xurados. Isto explica que, malia a que a lei vixente é de 1989, hoxe en día nos xurados provinciais non haxa representación das comunidades de montes.
4) A Xunta de Galicia fai unha interpretación restrictiva e interesada da Lei de Montes Veciñais no tocante á composición dos xurados para impedir que os dous representantes da comunidade de montes interesada, que son membros constitutivos deste órgano na toma de decisións sobre os montes do seu ámbito, sexan convocados ás xuntanzas, polo que non os deixan participar na toma de decisións sobre a apertura de expedientes, o nomeamento de ponentes ou no debate previo á toma de resolución. Acéptase soamente a súa presencia (porque así o indica expresamente a Lei de Montes Veciñais) cando a resolución xa está tomada e para serlle comunicada a mesma.
Para os veciños/as comuneiros é necesario que os xurados de clasificación de MVMC funcionen periodicamente en dúas sesións ordinarias anuais, que estean datadas no regulamento de funcionamento interno. Condición indispensable para que funcionen os xurados é a presencia do representante das comunidades de montes da provincia e dos dous representantes da comunidade de montes afectada en cada expediente. Pero esta presencia ten que ser real e efectiva en cada xuntanza do xurado, de xeito que a falta destes representantes debe invalidar os acordos adoptados.
Para a elección do representante das comunidades de montes da provincia debe ser a Xunta de Galicia a que convoque a Asemblea Xeral Provincial de Comunidades, que debe contar en 1ª convocatoria cos representantes de, cando menos, o 50 % das comunidades de montes legalmente contituídas da provincia; para a 2ª convocatoria será suficiente a presencia do 25 % das comunidades. En caso de non reunir o cuorum suficiente na 2ª convocatoria, a Xunta de Galicia deberá convocar unha nova Asemblea Xeral, que será validamente constituída cos representantes das comunidades de montes que asistan. Todas estas asembleas deberán ser convocadas cun mínimo de 20 días de antelación e a Administracción previamente debe facer pública a relación de comunidades de montes electoras.
Os dous representantes da comunidade de montes afectada deben ser convocados a participar en todas as xuntanzas do Xurado Provincial non que se vaian tomar decisións que lle afecten: acordo de inicio de expediente (nun prazo non superior a tres meses desde a solicitude de clasificación), nomeamento do ponente, debate sobre as alegacións e a adopción de resolución, discusión de recursos.
É preciso que os xurados provinciais de clasificación de MVMC funcionen periodicamente en dúas sesións ordinarias anuais e que se establezcan criterios para as sesions extraordinarias. A todas as reunións deben ser convocados o representante das comunidades de montes da provincia e os dous representantes da comunidade de montes afectada en cada asunto. voltar ó comezo
f) As apropiacións
de terreos veciñais en man común.
Deixando á parte os casos das cesións, que aínda que tamén son un xeito de apropiación do monte veciñal en man común, debe ter o consentimento da Asemblea Xeral da comunidade de montes, os camiños que usou e usa o Estado para a apropiación dos MVMC, isto é, para a súa eliminación física, son varios: as ocupacións e servidumes a prol de organismos públicos e privados, e as expropiacións forzosas. A primeira foi utilizada con frecuencia antes de que os montes fosen devoltos ós seus lexítimos donos e a segunda é utilizada logo xa cos montes na man das comunidades de montes.
Estas dúas figuras xurídicas usadas polo
Estado son, a fin de contas, dous metodos de usurpación dos MVMC e contra deles
temos que combater de xeito político, e seguramente tamén xudicial. Non se
pode admitir que parcelas de monte veciñal non sexan declaradas como tales
alegando que desde hai tempo non teñen sido aproveitadas polos veciños/as
comuneiros, porque isto non corresponde á verdade. Estas ocupacións e
servidumes déronse na dictadura, na que os MVMC foran usurpados ós veciños en
aplicación da Lei Hipotecaria; xa que logo, non hai ocupación pacífica, senón
imposición e consecuente aceptación obrigada da ocupación por parte dos veciños.
Non se pode defender, e menos aínda xudicialmente, unha inxustiza, un roubo que
sería legal no seu tempo, pero é manifestamente ilexítimo. E temos moitos
exemplos de devolución de bens usurpados na etapa franquista. Ante un roubo de
tal calibre (miles de hectáreas) o que cómpre facer é repoñer a
lexitimidade. Non se pode defender que as cousas deben quedar como están. Non
se pode dar carta de natureza ó que foi unha aberración favorecida polas
circunstancias daquel tempo. E debemos deixar de falar de ocupación pacífica
nunha dictadura cando a imposición desta ocupación ou servidume non conta co
acordo dos veciños/as comuneiros. E
mesmo neste caso sería cuestionable admitir que tal ocupación fose de libre
aceptación polos veciños e sen coaccións.
Nas ocupacións e servidumes realizadas antes de que os montes fosen devoltos ós veciños, debemos facer distinción dependendo do carácter público ou privado das entidades destinatarias dos terreos. No caso das ocupacións con destino a organismos públicos das diversas administracións do Estado, aínda que os veciños acepten o uso actual da parcela e que este uso siga sendo indefinido e gratuíto, non hai razón para impedir ou dificultar (como hoxe se vén facendo desde diversas instancias administrativas e xudiciais) o recoñecemento da titularidade da parcela en favor dos veciños e veciñas comuneiros do lugar, aldea ou parroquia. Non soamente porque ós veciños lles asiste o dereito (o Dereito con maiúsculas), senón tamén para que, cando remate o uso actual, os veciños comuneiros poidan facer valer o dereito de reversión e teñan recoñecida a capacidade para decidir, ou cando menos para que conten coa súa opinión, no intre de resolver sobre o uso futuro dos terreos. E deste xeito tamén se evitarían situacións como as que se están a producir hoxe en día, en que antigas parcelas de terreos veciñais, cedidas a organismos publicos, estan sendo vendidas (nun escandaloso proceso especulativo no que participan descaradamente as administracións) a empresas privadas por mor da política privatizadora do goberno central.
No caso das ocupacións e servidumes en favor de intereses privados, está claro que estas figuras de disposición son nulas de pleno dereito e, xa que logo, o pertinente é que, aínda que os veciños acepten o uso actual destas parcelas, se negocie un novo acordo de ocupación ou de servidume, en aplicación da Lei de Montes Veciñais actualmente vixente.
Outra vía que usou e segue usando o Estado para a apropiación do MVMC é a vía da expropiación forzosa para casos de utilidade publica ou de interese social prevalente ó dos propios montes veciñais, camiño usado masivamente polas administracións central e autonómica malia á inalienibilidade destas propiedades establecida na lexislación.
Para vencer a inalienabilidade dos montes veciñais e poder levar adiante a expropiación forzosa, a Administración bota man de xeito reiterado do chamado acto de prevalencia, requisito administrativo que adoece de graves defectos de forma e do que o Estado fai un uso viciado, posto que non está cumprindo o papel de garante dos dereitos dos veciños que a lexislación lle encomenda. As irregularidades comezan cando non son escoitadas as comunidades de montes afectadas, como establece a normativa. E na maioría dos casos tal acto non queda reflectido nos correspondentes documentos, e cando se redactan tales documentos, non coñecemos ningún caso en que o uso do monte sexa considerado como prevalente ó novo uso que se lle pretende dar. Mesmo nos casos en que tal acto de prevalencia non se leva a cabo, esta irregularidade é consentida, xa que a súa ausencia nunca se considera motivo suficiente para anular o expediente de expropiación. E se é certo que, ante este incumprimento da lei, as comunidades de montes poden interpoñer recurso, non é menos certo que con tal recurso soamente se obtén unha victoria moral, pois os tribunais dánlle a razón ós veciños pero non paralizan a expropiación, que daquela xa está consumada. E como as comunidades de montes non estamos dispostas a recorrer ós tribunais gastando o diñeiro para que nos dean a razón e non se obrigue a resarcir o mal feito, estas artimañas convértense en prácticas ó borde da lei que usa a Administración para burlar a normativa vixente.
Para superar a situación de indefensión actual en que están as comunidades de montes perante un expediente de expropiación forzosa e un acto de prevalencia fantasma e parcial, cómpre pois unha reforma profunda da normativa vixente. O acto de prevalencia debe ser dotado de fundamento e criterios, evitando que sexa unha potestade absoluta e discrecional da Administración e introducindo a valoración social e ecolóxica que teñen os MVMC. A lei debe ser tamén reformada, dándolle valor real á opinión das comunidades de montes e obrigando a axilizar o pagamento das indemnizacións (actualmente tarda máis de seis anos) que debe producirse en todo caso antes da inaguración da obra.
Pero os defectos na aplicación da expropiación non atinxen soamente á forma, senón tamén ó fondo. Coa aplicación indiscriminada que hoxe se realiza, a expropiación forzosa é unha poderosa arma en mans da Administración para a eliminación doada dos MVMC. E, aínda que hai que admitir que pode ser axeitada para algunhas obras (vías de comunicación, servicios...), noutros casos (instalacións deportivas, culturais, sanitarias...) faise un uso abusivo desta normativa porque o MVMC está considerado como unha reserva de chan de balde para suplir o despilfarro realizado por moitos concellos do seu patrimonio municipal e mesmo a súa submisión ás administracións central e autonómica no tocante a estes temas.
Malia a que os MVMC son
inalienables, a lei admite excepcionalmente (¿?) a expropiación forzosa. Dado
que esta significa a eliminación física do monte veciñal, a lei tamén debería
admitir excepcionalmente que a indemnización aboada pola expropiación poida
ser utilizada polas comunidades de montes veciñais para mercar terras que
adquiran as mesmas características cós terreos expropiados, isto é, dos MVMC.
Outra alternativa sería obrigar ás administracións a que pagaran o valor da
expropiación en terras colindantes co MVMC para que se poida aplicar a figura
da permuta.
Ante as vías
de apropiacion que sofren os MVMC (ocupacións e expropiacións forzosas), cómpre
unha reforma lexislativa que estableza criterios que permitan ás comunidades de
montes defender o monte veciñal e evitar a sua eliminación fisica.
g) Os lumes forestais
O prantexamento do goberno da Xunta de Galicia para combater os lumes forestais, auténtica praga que ten o monte de Galicia, está baseado na aceptación de que os lumes son inevitables e, xa que logo, hai que tentar de ser eficaces no labor de extinción. Despreza a acción preventiva inmediata e a acción preventiva no amplo sentido de superar as causas que provocan os lumes. Este prantexamento está condenado ó fracaso, xa que, en último termo, a eficacia vai depender da variabilidade do tempo atmosférico. E cando a eficacia na loita contra os lumes forestais baséase na colaboración dos axentes meteorolóxicos, a suposta eficacia en realidade é casualidade, por mais que logo o aparello propagandístico da Xunta de Galicia disfrace os resultados dando á opinión pública datos comparativos parciais.
O fracaso desta política contra os lumes forestais apréciase perfectamente ó analizar o plano estrela que creou o goberno da Xunta de Galicia a primeiros dos anos 90, isto é, o Servicio de Defensa contra os Incendios Forestais (INFOGA). Da análise do seu funcionamento dedúcese:
1)- A política preventiva inmediata (instalación de puntos de auga, construcción e conservacion de pistas, limpeza do monte...), quedou reducida ó burocrático trámite de autorización de queimas.
2)- O labor de extinción vese dificultado pola falta de coordinación dos diversos organismos que participan (Xunta, concellos, Protección civil, comunidades de montes), en moitos casos con personal pouco cualificado profesionalmente e dedicado frecuentemente a outros labores.
3)- Non hai investigación social para descubrir ós autores dos lumes e bótase en falta un amplo estudio sociolóxico que defina claramente a casuística dos incendios.
4)- Non hai medidas restauradoras que eviten a degradación das terras queimadas.
Se damos por certo que máis do 90 % dos lumes forestais son intencionados, temos que aceptar rotundamente que os montes arden porque hai intereses e condicionantes para que ardan. Xa que logo, a problemática dos lumes forestais hai que emmarcala na estructura global do sistema e, polo mesmo, condicionada por factores políticos, económicos , sociais e mesmo sociolóxicos. Se damos por certo que os lumes forestais son provocados na sua inmensa maioría, é preciso analizar as causas que o provocan (que son diferentes nas distintas comarcas de Galicia) e logo ir artellando as medidas políticas preventivas necesarias.
Manifestamos rotundamente a convicción de
que os lumes forestais erradicaranse o día en que o monte volva a cumprir as
funcións que tradicionalmente desenvolveu, cando haxa vida á súa beira e os
veciños e veciñas vivan del ou con el. Cómpre xa encetar o camiño para que estas condicións se dean, que tería
que pasar por:
1) Competencia exclusiva da Administración autonómica na loita contra os incendios forestais, entre outras razóns pola necesidade de que os lumes sexan combatidos con medios eficaces e personal cualificado. Isto leva consigo a necesidade de crear un corpo de traballadores/as cualificado para a loita contra os lumes forestais.
Esta medida deberá ir acompañada da potenciación dos traballos de prevención técnica (constucción de pistas, puntos de auga, cortalumes, traballos de silvicultura, ordenación das masas boscosas para rachar a continuidade do lume...) e por unha política formativa que capacite ó persoal dos niveis máis baixos ós máis altos.
2) Creación da "Mesa por un monte sen lumes" integrada pola Administración, as comunidades de montes e todos os axentes relacionados co monte e co sector agroforestal. Esta mesa terá que incidir nos seguintes puntos:
a) Analizar as causas dos lumes forestais como primeiro paso para establecer unha verdadeira política de prevención que supere os factores que inciden no lume e que consideramos que obedecen a distintos condicionantes (gando bravo, caza, deslindes, usurpacións, fiscalidade, creación da industria do lume, solta de animais salvaxes, etc).
b) Apoio decidido á elaboración de planos de ordenación dos montes, que contemplen a continuidade cos montes lindantes e o desenvolvemento das tres funcións tradicionais do monte (social, ecolóxica e económica) e a revisión da política de forestación de terras agrarias.
c) Elaboración dun Plano Agroforestal que aposte pola promoción dos productos do monte como productos de calidade, a compatibilidade dos usos do monte, a utilización racional da biomasa forestal e dar alternativas ás terras abandonadas.
A política contra incendios da Xunta de Galicia está condenada ó
fracaso por incidir na extinción e escasamente na prevención. É
imprescindible a creación dunha “Mesa contra o lume” formada pola
Administración, as comunidades de montes e o sector agroforestal, que analice
fondamente as causas dos incendios, revise a actual forestación de terras
agrarias, promova a realización de planos de ordenamento dos montes e elabore
un Plano Agroforestal que potencie os productos do monte como productos de
calidade.
h) A fiscalidade do monte veciñal
A través dunha iniciativa parlamentaria do Partido Popular, dende o ano 1999 os MVMC están incluídos no Imposto sobre Sociedades como se fosen empresas mercantís con ánimo de lucro. Cómpre sinalar que esta acción conta co beneplácito de todas as asociacions forestais agás a Organización Galega de Comunidades de Montes.
Da análise das consecuencias deste feito para as comunidades de montes tiramos a conclusión de que o seu último obxectivo é tentar que os veciños e veciñas comuneiros abandonen, se non a propiedade, si a xestión dos MVMC. Mesmo este imposto nin sequera vai acadar recadación significativa algunha en Galicia. Dous anos de aplicación fiscal non conseguiu que as comunidades de montes que tributan pasen do 15 %, o que fala do paso en falso dado polo Partido Popular coa aprobación desta normativa.
O Imposto sobre Sociedades aplicado ó monte veciñal en man común adoece dos seguintes defectos:
1) É inxusto, porque equipara os MVMC coas sociedades mercantís con ánimo de lucro e non ten en conta as funcións social e ecolóxica que prestan estes montes en beneficio de toda a sociedade.
2) É contradictorio, xa que trata de aplicar unha mesma lei a dúas realidades distintas como son as sociedades mercantís e os MVMC. Estas contradiccións pódense apreciar nos seguintes parámetros:
a) Sitúa ó monte veciñal no Codigo de Comercio, o que obriga a levar cinco libros de contabilidade e carga ós veciños e veciñas comuneiros con responsabilidades civís e penais pola xestión e tramitacion do imposto, cando os comuneiros teñen esta condición polo simple feito de ser habitantes dun lugar, aldea ou parroquia, e cando os cargos das xuntas rectoras das comunidades de montes, por lei, non son remunerados.
b) No caso das expropiacións, as sociedades mercantís poden investir o pagamento das expropiacións na adquisición de patrimonio, pero non as comunidades de montes. As sociedades mercantís disfrutan dun coeficiente corrector para nivelar o valor de adquisición do ben e o valor acadado pola expropiacion, pero as comunidades de montes non poden dispoñer deste coeficiente corrector, xa que o valor de adquisición da terra é nulo e, xa que logo, todo o importe pagado pola expropiacion ten que ser incluído na base imponible.
c) Obriga ás comunidades de montes a elaborar o inventario do monte e a actualizalo periodicamente. As comunidades de montes vense obrigadas a poñer un prezo á terra, cando os MVMC están fóra do tráfico de comercio. E ó mesmo tempo teñen que actualizar o inventario cada ano e pagar a Facenda polo seu incremento, cando o arbolado non se vai vender deica 15, 25 ou 40 anos, dependendo da especie arbórea.
d) Os MVMC estan sometidos á estimación de rendas, entendida esta como a cesión de dereitos de uso ou de superficie a terceiros, como poden ser os casos do gando a da caza. Aínda que esta cesión de dereitos sexa de balde, as Axencias Tributarias poden consideralas retribuídas polo valor do mercado e as comunidades de montes teñen que tributar.
e) Outras moitas contradiccións de non menor calibre veñen dadas pola dificultade e o absurdo de diversas certificacións: a obriga de que a certificación de obra social sexa feita polos concellos, as dificultades de xustificar desprazamentos ou gastos de teléfono dos membros das xuntas rectoras, etc).
3) É un imposto que crea agravios comparativos entre as propias comunidades de montes, xa que as que reparten ingresos entre os veciños e veciñas comuneiros teñen que tributar a Facenda o 25% dos ingresos acadados. Esta situación ten unha especial gravidade, xa que xeralmente as poucas comunidades de montes que reparten ingresos entre os comuneiros son do interior de Galicia, onde estas rendas son necesarias para complementar uns baixos ingresos e, xa que logo, contribúen a fixar poboación precisamente nas zonas onde a despoboación é máis rápida. Deste xeito e actuando ó contrario das politicas sociais da Unión Europa, que favorecen o fixamento da poboacion no mundo rural, o goberno central apoiado polo goberno da Xunta de Galicia impón unha nova tributación ós MVMC que castiga especialmente ás poboacións onde as rendas son inferiores a renda media de Galicia.
4) Crea agravios comparativos entre os MVMC e os montes particulares. Estes disfrutan de varias reduccións: unha xeral sen xustificación, outra por actividade irregular sometida a incendios e pragas, outra se teñen planos de ordenación, etc; os ingresos de subvencións e expropiacións non integran a base imponible, e mesmo se padecen incendios ou pragas poden quedar exentos de tributar. Todas estas vantaxes non as disfruta o MVMC. Un exemplo práctico: un monte particular cuns ingresos anuais de 10 millóns de pesetas, logo destas reduccións terá que pagar a Facenda 200.000 pta; un MVMC que reparta ingresos, polos 10 millóns de pesetas terá que tributar a Facenda 2.500.000 pta. O agravio é evidente.
5) É tamén un imposto especial para Galicia, xa que soamente se aplica no noso país por ser o único lugar do Estado que ten recoñecida a figura do MVMC, namentres a recadación é realizada polo goberno central, xa que a Administración galega non ten competencias fiscais. Este é un asunto que non debemos esquecer, dado que os impostos son os recursos que teñen os gobernos para realizar obras e dotar de servicios ós cidadáns.
Evidentemente as contas
das comunidades de montes deben ser fiscalizadas. O control fiscal da
Administración debe chegar ó monte veciñal, pero todo o anterior son
argumentos de abondo para reclamar un sistema fiscal adaptado ó MVMC, que o
recoñeza como un ben social. A instauración dun réxime fiscal específico
para o monte veciñal ten que pasar por:
a) A retirada dos MVMC do Imposto sobre Sociedades.
b) O establecemento dunha declaración anual e sinxela que poida ser tramitada polas propias comunidades de montes.
c) A instauración dun mínimo de ingresos por debaixo do cal as comunidades de montes estean exentas de facer a tributación do imposto, aínda que estean obrigadas a presentar diante da Administración o balance anual de contas (gastos e ingresos).
d) A regulación da
declaración de obra de carácter social, que non pode quedar ó libre albedrío
dos alcaldes dos concellos.
e) A exención de
tributación para os ingresos derivados de expropiacións e subvencións.
f) A reducción para as
comunidades de montes que dispoñan de planos de ordenación, de loita contra os
incendios forestais, de defensa da biodiversidade...
g) O establecemento de fórmulas
que faciliten a certificación de gastos de dificil xutificación, adaptadas á
realidade das comunidades de montes.
h) A reducción dos
libros contables a levar polas comunidades de montes, co fin de que poidan ser
cumprimentados sen especiais coñecementos de contabilidade, agás nos casos de
xestión complexa.
i) Prazos de compensación de periodos de rendementos negativos e de
aplicación de positivos que teñan en conta a realidade dos tempos de producción
do monte.
l) Para as comunidades de montes que repartan ingresos entre os veciños/as comuneiros, tributación a través do IRPF de xeito individual.
A fiscalidade dos MVMC a través do Imposto sobre Sociedades supón na práctica a desaparición das comunidades de montes tal e como hoxe están conceptuados, que é como deberían de seguir estándoo. É precisa unha fiscalidade axeitada ó MVMC para asegurar a súa supervivencia. Mesmo cunha fiscalidade adaptada ó monte veciñal, o tipo positivo a impor non tería a maior importancia. voltar ó comezo
As liñas da axudas para o desenvolvemento do MVMC en todas as súas potencialidades non se poden presentar, como fai a Consellería de Medio Ambiente, como se fosen esmolas ás que as comunidades de montes non lles queda máis opción que collelas ou deixalas.
As liñas de axudas para os MVMC non poden ter carácter temporal. Os que consideran que as axudas deben rematar en pouco tempo, entre eles a Xunta de Galicia, son curiosamente os que confunden (premeditadamente, vista a teima destes últimos anos) “monte” con “explotación forestal”, os que entenden que as axudas e subvencións para o monte veciñal soamente deben ser as de "forestación de terras agrarias e fomento da silvicultura". E mesmo a este tipo de axudas é discutible poñerlle unha data de remate, xa que estamos a falar dunha producción que precisa de longo tempo para acadar rendementos e está sometida a incidencias (lumes, pragas...) que poden estragar toda unha planificación.
O MVMC, pola súa orixe, tipo de propiedade
e características, garda unha valiosa dimensión de ben social. Como
todos saben, ademais da función productiva, cumpre tamén funcións social e
ecolóxica que son tan importantes como a primera. Por todo o exposto, cabe
preguntarse: ¿quen paga o servicio que fan os MVMC eliminando anhídrido carbónico
(1 hectárea de monte arborado elimina 500 kilos de CO2 por ano),
combatindo a erosión, garantindo a biodiversidade, regulando o réxime pluviométrico,
conservando a fauna e a flora?, ¿quen resarce ós propietarios dos montes veciñais
do servicio que fan estas terras a todos os cidadáns de poder disfrutar da
paisaxe, percorrer rotas de senderismo, contemplar restos prehistóricos, usar
as areas de lecer?, ¿quen compensa ós veciños de todas estas funcións que
fai o MVMC, chamadas hoxe externalidades, e das que resulta beneficiada a
sociedade en conxunto e non só os veciños/as comuneiros?
Estas externalidades deberán ser aboadas de dous xeitos: ou ben gravando con taxas ós usuarios ou beneficiarios das mesmas, ou ben toda a sociedade a través dos impostos. Dado o carácter de terras abertas que tiveron os montes veciñais, somos partidarios de que estas funcións social e ecolóxica que cumpren sexan compensadas por toda a sociedade a través de axudas e subvencións para traballos concretos. Entendémolo así, non soamente porque isto está conforme co sentido histórico que teñen estas propiedades, senón tamén porque é o xeito máis realista e equilibrado de devolver ós MVMC os beneficios que recibimos deles.
Deste xeito, as subvencións e axudas que deben recibir os montes veciñais non poden ser conceptuadas como una esmola que lles damos para que vaian malvivindo, como tampouco deben entenderse como un subsidio a fondo perdido para as comunidades de montes. Estas axudas deben ser moito máis diversificadas cás actuais e deben ser entendidas como un xeito de contribuír a que o MVMC siga cumprindo as funcións social e ecolóxica que veñen realizando.
A realidade actual é moi distinta. Hoxe
as axudas e subvencións da Unión Europea que xestiona a Consellería de Medio
Ambiente para favorecer a producción forestal dos montes veciñais amosan dous
tipos de problemas: de tramitación e de contido:
Problemas de tramitación
1) Os papeis para
tramitar as axudas son confusos, pedíndose datos que en moitos casos teñen
pouca ou ningunha utilidade, pero que parece que están preparados para buscar
escusas para denegalas.
2) Na maioría dos casos non se pode pedir un anticipo da cuantía aprobada, e cando se pode pedir (por exemplo, na loita contra os lumes forestais), o anticipo chega cando xa rematou a campaña e está feita a totalidade do gasto. Esta situación, unida ós retrasos nos cobros das axudas unha vez rematados os traballos, impide na práctica o acceso de moitas comunidades de montes a estas axudas.
3) Esixencia de visados dos proxectos antes de que sexan concedidas as axudas, o que significa un gasto importante para as comunidades de montes sen teren a seguridade da concesión das subvencións.
4) Esixencia de documentación absolutamente inútil, como é o caso da obrigatoriedade de presentar certificación catastral, de xeito que tal trámite non soamente non aporta nada á documentación, senón que supón un aumento importante dos atrancos burocráticos e do custo económico da tramitación. O absurdo da cuestión aumenta se consideramos que se esixe tal documento para certificar a propiedade, cando a certificación catastral de ningún xeito ofrece tal seguridade, e ademais pode supoñer un desembolso económico de varios centos de miles de pesetas. É común a opinión de que tales trabas se puxeron para recortar drasticamente o número de solicitantes das axudas.
5) As cuantías dos orzamentos para a realización de traballos silvícolas son calculadas pola Consellería de Medio Ambiente aplicando o custe de xornais e seguridade social agrarios; a Administración entende ó traballador forestal como un xornaleiro e non como un traballador que cotiza ó réxime xeral da seguridade social, coa conseguinte discriminación do traballador forestal respecto ó resto dos traballadores e traballadoras. Se pretendemos mellorar a calidade dos traballos forestais, o asesoramento técnico e a profesionalidade das empresas, tamén se debe promover a cualificación do traballador/a forestal. E esta cualificación profesional favorécese dotando ós orzamentos para traballos silvícolas das correspondentes partidas para remunerar convenientemente a este persoal e inscribilo no réxime xeral da seguridade social.
6) Outros atrancos e omisións nas axudas son:
a) A non consideración do monte como unha unidade de explotación.
b) A falta de
priorización dos MVMC na concesión das axudas. Con frecuencia a asociación de tres propietarios particulares con 1 ha. ten
preferencia sobre unha comunidade con 200 ha.
c) A imposibilidade das mancomunidades de montes de solicitar as axudas.
d) A concesión das subvenciónss en base a criterios de superficie e non a outros criterios máis congruentes: a territorialidade, a fraxilidade do monte, a situación xeografica cando supón un atranco ó seu desenvolvemento, o seu valor social, o seu servicio ecolóxico...
Problemas de
contido
As únicas liñas de axudas que xestiona (e non todos os anos) a Consellería de Medio Ambiente para as comunidades de montes son as de tipo forestal, confundindo voluntaria e reiteradamente os termos “monte” e “forestal”. A liña principal destas subvencións está constituída polas de "fomento para a forestación de terras agrarias". Convén deterse un anaco na concepción destas axudas. En primeiro lugar conviña definir axeitadamente o concepto de “terra agraria susceptible de forestar” axeitada á realidade galega, para evitar interpretacións equívocas. Porque, na práctica, con esta liña de axudas se está promovendo descaradamente a forestación de prados e pastizais, unha salvaxe forestacion de terras óptimas para mellores usos (agrícolas e gandeiros), o que produce enfrontamentos entre diversos sectores productivos e constitúe un importante atranco para unha necesaria ordenación de usos da terra. Non é dificil escoitar a veciños e veciñas comuneiros do interior de Galicia que a política de forestación de terras agrarias é unha praga peor cá dos lumes forestais.
Por outra parte, esta liña de axudas para forestar terras agrarias, en sentido estricto, non debería ter como destinatarias as comunidades de montes, pois a día de hoxe é discutible que a maioría do monte veciñal teña un uso gandeiro ou agrícola, premisa indispensable para poder solicitar as subvencións. Isto é un argumento máis para tildar de incongruente a política da Xunta de Galicia, pois por unha banda permite forestar terras que podían ter mellor destino e rendemento, e pola outra unha interpretación estricta da normativa non permitiría dedicar á forestación o MVMC, cando en Galicia son os terreos máis axeitados para esta actuación, ó estar o 70% da súa extensión a matogueira.
E se cómpre facer estas críticas ás axudas á explotación forestal, no resto está todo a ermo. A Consellería de Medio Ambiente négase a abrir outras liñas de axudas e subvencións (ofrecidas pola Unión Europea) que permitan que o monte veciñal desenvolva plenamente todas as súas funcións. Consideramos necesario o establecemento de axudas que abrangan os seguintes eidos:
- Medidas de sensibilización e divulgación dos valores do monte.
- Axudas para a formación de xuntas rectoras de comunidades de montes.
- Aproveitamento racional da biomasa forestal.
- Recuperación e eliminación de escombreiras producidas por canteiras e minas.
- Potenciación dos
productos do monte como productos de calidade.
- Medidas para o desenvolvemento da función social dos montes.
- Medidas para a ordenación e uso dos montes periurbanos.
As
liñas de axudas e subvencións deben contar cunha sinxela tramitación,
orzamentos axeitados, permitir un seguimento das mesmas polas comunidades de
montes e sobre todo deben abranguer o desenvolvemento de todas as
potencialidades dos montes veciñais.