A Lei de Acompañamento ós Presupostos do Estado para 1999 dispuxo a aplicación do Imposto sobre Sociedades ás comunidades de montes veciñais en man común, sen deixar de estar suxeitas, ademais, as cantidades repartidas entre os comuneiros, ó Imposto individual sobre as Rendas das Persoas Físicas.

Isto xera un fenómeno de dobre imposición que, saltando a regra da exclusión tradicional recíproca entrambos os dous impostos, vén a implantar un cobro inxusto e discriminatorio.

Rexía o réxime de atribución de rendas, segundo o cal as obtidas polas comunidades de bens, carentes de personalidade xurídica, asígnanse ós comuneiros ou partícipes (artigo 10 da Lei do IRPF), porque as entidades neste réxime non estarán suxeitas ó Imposto sobre Sociedades (IS). Quérese dicir: ou paga o colectivo ou pagan os individuos, pero non ambos os dous pola mesma renda.

Agora veuse a producir cos montes veciñais en man común (MVMC) unha anomalía rotunda, a creba dun principio explícito do sistema tributario, dándolles un tratamento de discriminación ou castigo verbo de situacións ou figuras afíns, xa que, non estando suxeitas ó IS as sociedades civís nin as comunidades de bens en xeral, ¿por que se lles dá a condición de suxeitos pasivos do mesmo as colectividades de MVMC, que son sinxelos grupos sociais sen máis ligazón que a veciñanza, carentes de personalidade xurídica e que non pasan de ser simples comunidades?

A inxustiza agrávase porque tales comunidades non teñen natureza voluntaria. As sociedades, a parte de ser as grandes protagonistas da actividade económica do noso tempo, dotadas de personalidade para actuar en procesos productivos que revolucionaron a vía económica, ter un alto grao de independencia verbo dos socios e proporcionar a estes limitación de responsabilidade, son sempre de orixe voluntaria e disólvense por decisión dos seus propios socios. En troques, as comunidades de MVMC son forzadas e perpetuas, non admiten división.

Mesmo causa estrañeza o novo réxime fiscal se comparamos a súa natureza coas demais comunidades de bens, pois as de MVMC están menos patrimonializadas por mor de que o seu obxecto é inalienable. Hai motivo de abondo para consideralas menos susceptibles de tal imposición que calquera outra, e nembargantes soamente a elas se lles suxeita ó citado gravame, que non ás demais comunidades.

E como, por outra parte, a comunidade de MVMC non ten personalidade xurídica propia e diferenciada dos seus membros, senón que é unha sinxela pluralidade de persoas, o tributo do que falamos carece de xustificación para implantarse, e máis como independente do que grava a renda das persoas físicas que perciben rendementos do monte.

Finalmente, o imposto grava os rendementos de unha caste de bens que ocupan aproximadamente un cuarto da superficie xeográfica de Galicia, e dado que os MVMC constitúen unha institución enxebre desta terra (que non existe no resto do territorio español), ó non ser suxeitos pasivos os demais tipos de comunidade, resulta implantada unha recarga especial sobre o noso país.

Por iso aparecen cómicas as voces de aplauso que temos oído de medios gobernamentais de Galicia, así como a actuación dunha asociación creada pola longa manu do partido imperante, xunto con algúns alcaldes do mesmo signo, afanados en que as comunidades de montes se sometan ó desaforado réxime fiscal. Actúan contra os intereses dos seus pobos, para non sacar as vergonzas ós promotores de tan abominable reforma.

Galicia non ten ministros no Goberno central, nin representantes no Parlamento, posto que non a preservan de tanto e tan inxusto dano. (Publicado en La Voz de Galicia o 31 de marzo pasado)

SUMARIO

O pasado 19 de febreiro miles de comuneiros e comuneiras encheron as rúas de Compostela protestando polo trato que está sufrindo o monte veciñal. Baixo o lema "O monte non é unha empresa. Non ó Imposto de Sociedades", miles de veciños de Galicia, convocados pola ORGACCMM desfilaron en defensa do monte veciñal como propiedade colectiva (e, xa que logo, social) e contra un sistema fiscal inxusto e discriminatorio coas comunidades de montes.

Os veciños protestaban pola confusión que entre monte e sector forestal hai en Galicia, alimentada polas asociacións forestais co apoio da Xunta de Galicia. Os veciños reclaman atención integral para o monte veciñal e respecto ás súas outras funcións (social e ecolóxica). Os manifestantes culparon ó Partido Popular de impoñer esta fiscalidade e contaron co apoio de partidos políticos (BNG, EdG, PSOE) sindicatos agrarios (SLG, UUAA), grupos ecoloxistas, agrupacións de mulleres, asociacións de veciños, APAs, sociedades de cazadores e toda a realidade social que xira arredor do monte veciñal (grupos musicais, asociacións culturais, entidades deportivas, bandas de música...).

A manifestación saíu da Avenida de Lugo para dirixirse pola rúa do Hórreo, a Senra, o Franco, Xelmírez deica desembocar na Praza do Obradoiro. Entre as pancartas tamén se puideron ver o lema "O Monte é Noso", vello emblema da Coordinadora de Montes de Pontevedra que nos anos 70 tanto traballou para conseguir que os montes fosen finalmente devoltos ós veciños, os seus lexítimos donos.

Máis de 7.000 comuneiros responderon á chamada da ORGACCMM e concentráronse no Obradoiro para reclamar do Goberno de Madrid e dos deputados galegos do PP a retirada deste sistema fiscal inxusto coas comunidades de montes. Acusaron ós promotores desta iniciativa tributaria de descoñecer a realidade do monte veciñal galego ou de querer eliminala.

A concentración rematou coa lectura dun Manifesto polo presidente da ORGACCMM que remataba do seguinte xeito:

A ORGACCMM vai seguir adiante a onde faga falta e coas medidas necesarias para reparar esta inxustiza, outra máis das que se cometen contra o monte veciñal en man común. Queremos un trato xusto co monte veciñal e nunca renunciaremos a esta reclamación.

Esta manifestación non é o punto final, é un punto e seguido. As comunidades de montes tumbaremos o Imposto de Sociedades. Claro que o tumbaremos.

Nos anos 70 manifestabámonos reclamando a devolución dos montes veciñais baixo o lema "O monte é Noso". Hoxe seguimos berrando "O Monte é Noso". E berrámolo forte para que mañá os nosos fillos poidan dicir satisfeitos "O Monte é Noso".

( Mira aquí as fotos da manifestación )

SUMARIO

A Organización Galega de Comunidades de Montes Veciñais en Man Común celebrou o pasado 25 de marzo en Lugo a súa primeira Asemblea Xeral desde a constituínte celebrada en Vigo o pasado ano. Nesta asemblea as comunidades de montes acordaron seguir opoñéndose á inclusión destas entidades no Imposto sobre Sociedades e reclamar a súa substitución por un control da Administración sobre as contas das comunidades co obxecto de coñecer o destino dos recursos dos montes veciñais. Ante o próximo comezo do prazo para a primeira declaración a Asemblea acordou aconsellar ás comunidades que realicen a declaración coas interpretación máis beneficiosa para a comunidade e onde non se teñan datos suficientes (o que se dá en varios apartados) facer constar que as axencias tributarias non responderon ás peticións de información e a Consellería de Medio Ambiente non facilitou o estado contable dos montes consorciados.

A Organización Galega iniciou en maio a celebración dunha nova rolda de asembleas informativas por todas as comarcas de Galicia para dar información detallada sobre o novo sistema fiscal e como afecta ó monte veciñal, ademais de asesoramento sobre as declaracións tributarias a presentar.

SUMARIO

O Bloque Nacionalista Galego, a través do Grupo Parlamentario Mixto, presentou na pasada lexislatura (29/11/99) no Congreso dos Deputados unha Proposición de Lei de Réxime fiscal dos aproveitamentos das comunidades de montes veciñais en man común. Non deu tempo a tramitala, polo que O BNG volveu presentala en Madrid ó empezar a nova lexislatura. Trátase dunha iniciativa para dotar dun réxime fiscal específico ás comunidades de montes. A Organización Galega de Comunidades de Montes estudiou este texto con atención e, inda que nalgún aspecto pode ser mellorable, valora positivamente esta alternativa en base ós seguintes aspectos:

a-Saca ás comunidades de montes do Imposto sobre Sociedades e de toda a burocracia que arrastra: inventarios, incrementos de inventario, Plan Contable, estimación de rendas, pagamentos fraccionados, etc.

b-Simplifica a tramitación do imposto, xa que establece unha única declaración anual e a exención da tributación para as anualidades con ingresos inferiores a un millón de pesetas. Mantén cinco libros de control (debería ser máis sinxelo), pero de tramitación máis doada. E tamén mantén que as obras deben ser debidamente xustificadas ou certificadas pola Administración competente (asunto problemático e discutible), aínda que este aspecto queda pendente de aclarar cun regulamento posterior.

c-Esta proposición de lei establece que as subvencións, indemnizacións por expropiacións e incrementos de patrimonio por melloras no monte quedan exentas de tributación.

d-Contempla desgravacións da base impoñible para aquelas comunidades que dispoñan de Planos de Ordenamento ou Xestión Agroforestal que atendan ós recursos agrogandeiros, plantacións de especies autóctonas e defensa da biodiversidade. Bótase en falta que tamén deberían desgravar os planos de loita contra o lume, os que o solicitaran á Administración en cumprimento da lexislación vixente e os planos técnicos de aproveitamento do monte.

Evidentemente esta proposición de lei non é exactamente a que nós desexariamos, e algúns artigos dependen para a súa aclaración dun regulamento que deberá saír despois. Aceptamos que as comunidades de montes deben ter un control de contas que garanta o destino dos seus recursos, e quizais puidera simplificarse aínda máis o sistema de declaración. Pero consideramos que, contrariamente ó que ocorre co Imposto sobre Sociedades, con este réxime fiscal se garante a pervivencia do monte veciñal tal e como viña existindo tradicionalmente e é un sistema tributario moito máis xusto e adaptado as comunidades de montes.

Outro dos aspectos positivos da presentación desta proposición de lei é que deixa sen coartada a impresentable campaña de AFG, Silvanus, Man Común e AFRIFOGA en favor do Imposto sobre Sociedades escusándose en que era o único posible. Agora demóstrase que era posible facer unha normativa que non poña en perigo o futuro do monte veciñal e que sexa respectuosa coa súa vocación histórica, que é garantía de calidade de vida. Se é certo que as entidades antes citadas defenden ás comunidades de montes como unha realidade singular do noso país, deben imitar os actos que levará a cabo a ORGACCMM enviar peticións a todos os grupos parlamentarios do Congreso dos Deputados solicitando o apoio para esta Proposición de Lei.

Pola súa parte, agardamos que o PSOE apoie esta iniciativa en Madrid, tendo en conta a súa tradicional defensa do monte veciñal e as súas críticas ó Imposto sobre Sociedades. E o Partido Popular ten a oportunidade de amosar claramente a súa postura. Se na maioría dos concellos apoiou a moción reclamando un sistema fiscal específico para o monte veciñal e a exclusión do Imposto sobre Sociedades, as comunidades de montes non entenderiamos que os deputados do Partido Popular (especialmente os deputados galegos) votasen en contra desta iniciativa. Nesta ocasión (como pasou nos concellos) os intereses de partido deben quedar apartados en favor dos intereses de Galicia. Todos os comuneiros deste país estarán atentos ó que pase. Confiamos en que o sentido común se impoña.

SUMARIO

O xuíz de 1ª Instancia nº 5 de Pontevedra, Manuel Almenar, vén de dictar unha sentencia que levantou forte polémica entre as comunidades de montes, pois recoñece que un terreo é baldío, pero non impide que un particular trate de engadilo á súa propiedade levantando un muro.

O conflicto foi provocado polo intento dun particular de apoderarse dun resto de monte veciñal de 200 m2 en zona periurbana na parroquia de Mourente, Concello de Pontevedra, o que obrigou á comunidade a tentar paralizar a construcción presentando un interdicto de obra nova. En apoio das súas teses, a comunidade de montes aportou numerosas probas, entre elas a certificación do monte clasificado como veciñal, os informes da Delegación de Medio Ambiente de Pontevedra -que tramita un expediente de sanción contra o particular polo intento de apropiación- e da Policía Municipal, a acta notarial que demostra a existencia dun muro do demandado que deslinda o terreo en litixio e a declaración de varios veciños que demostran o uso antigo desa parcela polos naturais da zona.

Malia a todo isto, na sentencia o xuíz desestima a demanda e non paraliza a construcción do muro por entender que a comunidade de montes non demostrou os dereitos dos veciños no terreo en litixio. Sen embargo, unha lectura atenta da sentencia amosa unha chea de contradiccións: o xuíz acepta que ...la finca [del demandado] contaba con un muro de cierre antiguo que la separaba de una porción de terreno baldío ubicada entre la mencionada finca y la carretera a Montecelo (así lo afirmaron la totalidad de los testigos... y refrendó el propio demandado)... Máis adiante o xuíz acepta que ...la referida porción de baldío se encuentra abierta y accesible desde la carretera... (reconocido por el demandado). Pese ó anterior, o xuíz declara que ...no consta si el mencionado baldío es un resto del monte comunal "Montecelo" que en su día quedó aislado tras la construcción de la Residencia Montecelo y de la carretera pública o si, por el contrario, dicha porción forma parte de la finca adquirida por [el demandado]..., inda que a continuación admite que dúas testemuñas referendaron a posesión polos veciños do terreo baldío e unha terceira alegou tamén o aproveitamento agrario.

Finalmente o xuíz di que ...el debate se centra en determinar si la Comunidad de Montes de Mourente tiene la propiedad u otro derecho real sobre la porción de terreno existente entre la carretera pública y el muro de cierre antiguo de la finca del demandado... Aunque es cierto que existen algunos elementos... como es el hecho de la existencia del muro de cierre antiguo que separa la porción de terreno baldío de la finca del demandado, o el dato del anterior aprovechamiento por los vecinos de la porción de terreno baldío, no es menos cierto que tales indicios son absolutamente insuficientes en orden a tener por acreditada la propiedad de la parcela. Adviértase que el título a que se remite la Comunidad no es otro que la Resolución del Jurado Provincial de Montes en Mano Común...

Nas comunidades de montes da comarca de Pontevedra cualificase de contradictoria esta sentencia, por canto acepta as probas de posesión a favor dos veciños sobre a parcela en litixio, para a continuación consideralas insuficientes. Pola contra, o demandado non soamente non aportou proba algunha sobre a propiedade do terreo, senón que admitiu que o mesmo era baldío, que era terreo distinto do da súa propiedade (admitiu que o muro vello delimitaba a súa finca) e que era aproveitado polos veciños.

Nalgúns medios coméntase con retranca que quizais a explicación estea en que o xuíz non coñeza o significado que a palabra "baldío" ten en Galicia (terreo inculto, libre, de todos e, xa que logo, dos veciños). En todo caso, é unha mostra do desinterese con que algúns medios xudiciais reciben os asuntos da protección dos dereitos dos veciños sobre os terreos veciñais. Este desinterese faise extensivo ó Ministerio Fiscal, que está obrigado pola Lei de Montes a defender os terreos veciñais da apropiación polos particulares, e non o fai nunca. A desidia é manifesta.

A Comunidade de Montes de Mourente considera escandalosa esta sentencia e xa presentou recurso de apelación ante a Audiencia Provincial. Entre as comunidades de montes da zona considérase un perigoso precedente que en medios xudiciais soamente se dea por probada a propiedade veciñal cando estea documentada claramente, porque isto está en contradicción con numerosa doutrina xurídica anterior e porque posibilitaría na práctica a apropiación dos terreos veciñais por particulares.

Finalmente se conclúe que as actuacións da Xunta de Galicia (que non deslinda os terreos veciñais, ó que está obrigada pola Lei de Montes) e a Administración Xudicial (que, por non haber deslinde, moitas veces non considera probada a propiedade veciñal) poden estar actuando, na práctica, como unha pinza que está destruíndo terreo veciñal e converténdoo en particular, ante a pasividade dos fiscais e a alarma e o desánimo dos veciños.

SUMARIO

Despois da celebración da Asemblea Ordinaria da Organización Galega de Comunidades de Montes o pasado 25 de marzo, tivo lugar en Lugo unha Xornada sobre parques eólicos e comunidades de montes. Segundo o programa, estaba prevista unha mesa redonda onde se abordase a realidade do aproveitamento da enerxía eólica nos nosos montes e convidados a expoñer as súas visións estaban un representante da Asociación Eólica de Galicia (EGA); que agrupa ás empresas promotoras de parques eólicos, un representante da Organización Galega de Comunidades de Montes, un avogado con coñecemento e experiencia sobre a lexislación de referencia, un representante da Federación Ecoloxista Galega e o presidente dunha comunidade de montes do Barbanza, afectada pola instalación de aeroxeneradores dun parque eólico. ( foto: aeroxeneradores )

Inda que non houbo tal mesa redonda polo veto do representante da Asociación Eólica, a Xornada foi moi positiva, pois serviu para proporcionar información ás comunidades de montes e axudarlles a aclarar moitas dúbidas que tiñan sobre os parques eólicos. Na súa intervención Iñaki Muniozguren, secretario da Asociación Eólica de Galicia, amosou axiña a razón do rexeitamento desta patronal a compartir mesa co resto dos convidados. Logo de tentar convencer ós asistentes das grandes virtudes de sementar o país de aeroxeneradores e queixarse do maltrato que lles daba a Administración, dedicou os seus esforzos a tentar de acadar clientes para as empresas que representaba. Isto explica a súa negativa a debater cos outros convidados, pois o seu único interese era aproveitar a xuntanza de moitos membros de xuntas rectoras (miles de hectáreas de monte veciñal a man) para vender o seu producto. Pero foi inútil. Os representantes das comunidades de montes demostráronlle que, aínda que moi limitados á hora de manter unha negociación que non as prexudique, xa non comungan con muíños de vento de 60 metros de altura. As preguntas e intervencións que os representantes das comunidades lle fixeron a Iñaki. Muniozguren descubriron a verdadeira faciana das empresas eólicas hoxe en día ó denunciar a súa actitude prepotente apoiada pola Administración autonómica, a falla de vontade negociadora, os inxentes beneficios das empresas eléctricas que non repercuten nos montes, na veciñanza nin na zona onde se instalan os parques eólicos, a lexislación e planificación á medida dunhas poucas empresas que nin sequera son galegas, o recurso constante á expropiación do monte... Durante máis dunha hora o representante de EGA, que dedicara o seu tempo a "vender" os parques eólicos como a panacea para todos, tivo que aturar as críticas dos comuneiros. Cando rematou a súa intervención, abandonou o auditorio sen escoitar as intervencións do resto dos frustrados contertulios. ( foto: camiño polo cume dun monte para un parque eólico )

Pouco lle quedou por dicir ó representante da ORGACCMM despois do escoitado. Soamente insistir na grande repercusión do Plano Eólico nos montes veciñais, denunciar a prevalencia da utilidade pública da instalación de aeroxeneradores sobre a utilidade pública do monte, reclamar un desenvolvemento ordenado da enerxía eólica que beneficie a todos e sinalar o posicionamento parcial da Xunta a prol das empresas e nunca atendendo ós intereses das comunidades.

A intervención do avogado Calixto Escariz analizou o Decreto 205/95, onde se regula o aproveitamento da enerxía eólica, cualificándoo de aberrante e demostrando as importantes eivas que ten, as cales colocan ás comunidades de montes nun total desamparo ante os procesos expropiatorios e as ata de pés e mans nas negociacións, nos posibles recursos, etc. Puxo como exemplo a tramitación do Parque Eólico "Monte Treito", onde GAMESA, logo de non chegar a acordos cos propietarios dos terreos pola irrisoria oferta que lles presentou (65.000 ptas/Ha anuais durante 30 anos), presentou ante a Xunta a declaración de utilidade pública do parque. Isto terá como consecuencia a expropiación forzosa do monte ás máis de 15 comunidades da zona, e a urxente ocupación dos terreos; ante o cal as posibilidades de recorrer son moi escasas.

O representante da Federación Ecoloxista Galega salientou que, se ben a enerxía eólica pode ser positiva dende uns puntos de vista, tamén ten unha consecuencia negativa que pode afectar moi gravemente para o medio ambiente. Denunciou as falsidades que se publican, como que é enerxía limpa e que beneficia ó conxunto da sociedade. Dixo que é un tipo de explotación que dista moito de ser racional, que é un magnífico negocio para as compañías eléctricas e que non é asumible ambientalmente no seu deseño actual, sen planificar nin limitar os lugares e número de aeroxeneradores a instalar, afectando mesmo a parques naturais declarados pola propia Xunta.

O presidente da Comunidade de Montes de Xuño, en Porto do Son, falou da súa experiencia cos intentos de instalación dun parque eólico e das "negociacións" mantidas, onde a empresa fixo valer en todo momento a súa posición de forza. Insistiu na perversidade das actuacións das empresas eólicas e da Xunta de Galicia ó reducir ás comunidades de montes a un mero obxecto sen capacidade de negociación, negándolle todo tipo de iniciativa e poder de decisión.

En definitiva, a conclusión máis clara ó remate da Xornada foi que cada vez son máis as comunidades de montes afectadas polos parques eólicos, que non teñen coñecemento das consecuencias e problemas que traen ó non contar coa suficiente información, situación aproveitada polas empresas eólicas que negocian desde unha postura de forza e, co apoio da Xunta de Galicia e cuns proxectos con gran impacto medioambiental, pretenden explotar os recursos do país (que excede a lexítima busca de beneficios das empresas para converterse en saqueo ante a indefensión dos propietarios dos terreos, ) ó dar con comunidades de montes desinformadas, desconcertadas e desunidas e están sacando talladas de miles de millóns de pesetas. Denunciouse que a Xunta de Galicia confunde o interese xeral co negocio duns poucos, o trato desprezativo que dá ás comunidades de montes e reclamouse da Administración unha reformulación do Plano Eólico que non sexa discriminatorio nin destructor dos montes. Fíxose un chamamento ás comunidades de montes para que se unan, fagan escoitar a súa voz e defendan os seus dereitos ante o espolio a que se ven sometidas. O primeiro paso xa se comezou a dar en Lugo coa celebración desta Xornada. Cómpre agora afondar na busca de información e intercambio de opinións e experiencias entre as comunidades. O desartellamento, a desunión, o facer a guerra cadaquén polo seu lado soamente nos trae prexuízos neste tema como en tantos outros.

SUMARIO

Sen remontarnos máis atrás, comezaremos dicindo que a Ley 55/1980 de Montes Vecinales en Mano Común non impón á Administración a obrigatoriedade de deslindar a totalidade dos montes clasificados como veciñais en man común. A devandita lei limítase a declarar no art. 14 que "La Administración asumirá, con respecto de los montes vecinales en mano común, entre otros, los siguientes cometidos: 1-Proceder al deslinde y amojonamiento de los mismos, si fuera necesario". A Administración, ó abeiro desta lei, practicamente non tramitou ningún expediente de deslinde administrativo naqueles montes que baixo a vixencia da citada lei e sen ter sido deslindados anteriormente, foron clasificados como veciñais en man común. Do mesmo xeito e verbo dos montes de utilidade pública e nos montes de libre disposición, a Administración outorgou plena validez e eficacia ós deslindes administrativos existentes previamente á súa clasificación como veciñais.

Posteriormente se aproban a Lei 13/1989 de Montes Veciñais en Man Común de Galicia e o Decreto 260/1992 polo que se proba o Regulamento para o desenvolvemento desta lei. Ambos os dous son máis ambiciosos ó impoñer con carácter xeral á Administración a obriga de practicar o deslinde de todos os montes clasificados como veciñais. Neste sentido a Lei 13/1989 establece no seu art. 11.4 que "unha vez clasificado o monte, fixarase a superficie e os lindeiros do mesmo, achegando á resolución planimetría suficiente, cos datos descritivos precisos, e procederase ó seu sinalamento e deslinde, que levará a cabo de forma gratuíta a Consellería de Agricultura. Así mesmo figurará o estado económico de aproveitamentos, usos, concesións e consorcios". Do mesmo xeito o Decreto 260/1992 sinala que "o deslindamento e a marcaxe dos montes veciñais en man común, unha vez clasificados, e a resolución en vía administrativa das cuestións que con el se relacionen, é de competencia da Administración e efectuarase de acordo cos mesmos requisitos e formalidades que os esixidos para os montes de utilidade pública".

De xeito que tanto a Lei 13/89 como o Regulamento acollen unha reclamación histórica das comunidades de montes ó impoñer á Administración con carácter xeral a obriga de tramitar os expedientes dos montes clasificados ó abeiro destas disposicións. Sen embargo, e dado que o tratamento normativo contido en materia de deslinde en ambos os dous textos legais é deficiente, cómpre unha remisión xenérica ó Reglamento de Montes del Estado, concretamente ó disposto nos Títulos III e IV do mesmo.

Este déficit normativo da lexislación galega mesmo foi salientado polo propio Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (Sentencia nº 823 de 10/12/1992 que resolveu o recurso contencioso-administrativo interposto pola CMVMC da parroquia de Tameiga, concello de Mos, fronte á resolución do Xurado Provincial de MVMC de Pontevedra) que veu poñer de manifesto e resaltando que a aplicación e interpretación que a Administración fai do Reglamento de Montes del Estado en materia de deslinde ten que realizala en todo caso atendendo á natureza específica do monte veciñal e especialmente ó carácter imprescritible que proclama o art. 2 da Lei 13/89. ( foto: marco entre dous montes )

De todos os xeitos a práctica demostra que a aplicación que a Xunta de Galicia está realizando das disposicións contidas na Lei 13/89 e o seu Regulamento en todos estes anos deu como froito o inicio dalgún expediente de deslinde administrativo nos MVMC, dos cales algúns están sen rematar e outros conteñen numerosos defectos. Hoxe en día a actividade da Consellería de Medio Ambiente en materia de expedientes de deslinde é totalmente nula.

Convén salientar que, no ámbito dos procedementos xudiciais ordinarios, a posibilidade de que prosperen accións reivindicatorias e mesmo posesorias que se aparezan entre particulares e comunidades de montes vén condicionada polos tribunais á existencia ou non de deslinde administrativo. De xeito que, na práctica, e con carácter xeral, naqueles casos nos que o monte veciñal non está deslindado, desestímanse as demandas por entender que o obxecto do procedemento (o monte veciñal) non está identificado. Pola contra, cando o monte foi deslindado, os tribunais consideran que está perfectamente identificado, recaendo na maioría destes casos sentencias estimatorias a favor das comunidades de montes baseadas na natureza imprescritible dos MVMC.

É indiscutible que o mandato contido na Lei 13/89 e no Regulamento non pode ser burlado pola inactividade material da Xunta de Galicia. Esta inactividade, que é claramente contraria a dereito, debe ser denunciada ante os tribunais da xurisdicción Contencioso-administrativa. Isto faise agora máis patente coa nova Ley 29/1998 reguladora de la Jurisdicción Contencioso-administrativa, que ofrece unha solución longamente demandada pola doutrina fronte á referida inactividade da Administración. E isto é así porque se amplía o obxecto material do proceso contencioso-administrativo permitindo o enxuizamento directo da inactividade da Administración inda que se trate dunha mera situación fáctica e non dun acto, sen necesidade de recorrer á anterior técnica do silencio administrativo, e dando solución ó problema do silencio administrativo positivo que precisamente afecta ó caso que agora tratamos. Así no art. 29 da citada lei disponse:

1. Cuando la Administración, en virtud de una disposición legal que no precise actos de aplicación o en virtud de un acto, contrato o convenio administrativo, esté obligada a realizar una prestación concreta a favor de una o varias personas determinadas, quienes tuvieran derecho a ella pueden reclamar de la Administración el cumplimiento de dicha obligación...

2. Cuando la Administración no ejecute sus actos firmes podrán los afectados solicitar su ejecución, y si esta no se produce en el plazo de un mes desde tal petición, podrán los solicitantes formular recurso contencioso-administrativo...

Por outra parte parece conveniente que as comunidades de montes formulen reclamacións de danos polos prexuízos que se lles ocasione con motivo da inactividade material da Xunta de Galicia á hora de practicar os deslindes administrativos, naqueles casos en que recaese unha sentencia desestimatoria da propiedade baseada na inexistencia de deslinde administrativo a unha comunidade de montes que repetidamente o tivera reclamado da Administración.

Para rematar, facemos desde aquí un chamamento ás comunidades de montes para que non abandonen o empeño de solicitar ante a Consellería de Medio Ambiente a práctica do deslinde administrativo dos seus montes clasificados. Se a resposta é (como ata o de agora) a calada ou a escusa de que non hai medios, non dubiden en acudir ante a Xurisdicción Contencioso-administrativa para esixir a realización do deslinde. E igualmente propoñemos ás comunidades de montes que reclamen ante os tribunais (recorran a procedementos de responsabilidade patrimonial da Administración) naqueles casos nos que a falta de deslinde administrativo dos seus montes tivera como consecuencia un prexuízo certo e efectivo.

Aviso importante- En relación a este tema e como xa informamos nunha circular pasada, a Organización Galega de Comunidades de Montes está a preparar un informe detallado para presentar perante o Valedor do Pobo para denunciar este incumprimento da Xunta de Galicia. Por iso solicitamos de todas as comunidades de montes que nos manden fotocopia de ter solicitado o deslinde á Consellería, xunto coa resposta se a houbo. As comunidades de montes que non teñan solicitado o deslinde, pedímoslle que o fagan (mesmo que o repitan, se xa o fixeron hai tempo) e nos envíen copia.

SUMARIO

A península do Barbanza está asentada entre as rías de Muros-Noia e a de Arousa. Nesta bisbarra emprázanse os concellos de Lousame, Noia, O Porto do Son, Ribeira, A Pobra do Caramiñal, Boiro e Rianxo. No centro da península, coma se fose a súa espiña dorsal, aséntase a Serra do Barbanza. Unha extensa zona montesía que garda importantes restos megalíticos e arqueolóxicos , que posúe ricas posibilidades forestais, gandeiras, micolóxicas, ecoturísticas, e que ten unha grande parte do seu monte clasificado como monte común . ( foto: Monte da Curota )

Desde o ano 96 prodúcese en toda a bisbarra unha revitalización das comunidades. Este movemento, que tamén é paralelo co que está a acontecer en toda Galicia, é detectado por algunhas asociacións forestais que se crean para a ocasión. Estas asociacións (no noso caso singularmente a Asociación Forestal de Galicia) tratan de tutelar o movemento ofrecéndolles ás xuntas rectoras a xestión do monte. No caso do concello do Porto do Son (tamén no de Lousame) algunhas das comunidades optan por unha xestión autónoma dirixida integramente por elas mesmas. Estas comunidades son as que se adhiren desde o primeiro momento á Organización Galega de Comunidades de Montes e as que convocan ó resto das comunidades do concello para a creación dunha mancomunidade. Despois dun longo proceso de debate, constitúese a mancomunidade á que se adhiren 8 comunidades das 10 que existen no concello. Destas 8 comunidades, 4 están integradas na Organización Galega, 2 na AFG e o resto non está relacionado con ningunha organización.

A Mancomunidade Serra do Barbanza abrangue pois na actualidade a 8 comunidades que reúnen unha extensión aproximada de 4.000 has. e un total de l.600 comuneiros. A súa constitución data do mes de maio de 1999 e nestes momentos é a única mancomunidade existente na provincia da Coruña. Aínda que o seu percorrido é aínda moi curto, a súa existencia xa ten xerado froitos importantes.

Por vez primeira e para todos os colectivos e entidades da bisbarra (concellos, asociacións de gandeiros, medios de prensa...) existe unha organización claramente identificada que representa e emite opinión autorizada sobre a existencia e xestión do monte veciñal. Desde a existencia da mancomunidade, os problemas deixan de ser anécdotas particulares de veciños ou comunidades illadas e pasan a converterse en asuntos de transcendencia social.

E por vez primeira tamén as administracións relacionadas co monte entran en diálogo directo cos comuneiros e mesmo proxectan a formulación dun plano de ordenación nos montes da mancomunidade. Os asuntos de urxencia Pero por mais que esta primeira andaina resultou proveitosa na mesma medida en que avanzamos, vanse abrindo asuntos que reclaman solución e que permanecían agachados debido á debilidade anterior para afrontalos.

Como problema máis preocupante temos a relación cos gandeiros. As nosas teses xa foron publicamente expostas, sentíndose aquel colectivo molesto coas nosas decisións. No intento de buscar un vía de solución consensuada, estamos a elaborar uns estatutos para o aproveitamento gandeiro e temos xa citada unha mesa de diálogo entre os dous colectivos. A resolución deste problema é asunto vital nuns montes que están a aturar un exceso de carga gandeira foránea que campa sen lei nin acordo e a agresión cíclica e reiterada do lume, problema este intimamente relacionado co anterior. ( Foto: Gando no Barbanza )

Tamén nos preocupa a relación coa Administración. Unha Administración lenta, burocrática, ó antollo dos seus responsables, escurantista e despreocupada. Así coma nós cambiamos, ela tamén ten que cambiar. Somos paisanos, mais non "paisaniños". Sabemos de contas e de montes. Queremos que as solicitudes se contesten, que se nos presente o estado de contas certificado, que se cumpran os prazos de corta, que se ingresen o diñeiro ó seu tempo, que se defina a función dos gardas forestais, que se proceda cando median denuncias... Este estado de cousas ten que rematar e así llo fixemos saber ó Director Xeral nas entrevistas e na visita que realizou á zona. Do proxecto de ordenación do que antes falabamos, esperamos, entre outras cousas, a redefinición total das relacións entre a Administración e as comunidades. Outros asuntos

Outra serie de asuntos están sendo estudiados na procura dunha solución: a caza, os parques eólicos, os aproveitamentos da pedra, a formación dos comuneiros, os lindes con outros concellos, tamén a ampliación da mancomunidade coa entrada de novas comunidades... Desde aquí animamos a todos a facer un camiño parecido, e se poden, a facelo mellor

SUMARIO

A Comunidade de Montes da Ermida, no concello de Pazos de Borbén, é un exemplo singular de dinamización e cohesión social dunha parroquia por medio da recuperación da memoria histórica e das tradicións culturais.

A Ermida, situada nas caeiras asolladas do Coto das Garotas, concentra as súas casas e terras de labor entre os altos de pedra do monte e o río Pequeno que flúe entre carballeiras. Con menos de 120 habitantes polo despoboamento das últimas décadas, a Comunidade de Montes, constituída no ano 1982, conta con 44 comuneiros/as que participan case ó cento por cento nas asembleas e xuntanzas e xestiona unhas 260 ha. de monte veciñal. A meirande parte da superficie está a mato e a Comunidade non conta con ingresos regulares por venda de madeira; hai pequenos eucaliptais que pretenden ordenar e controlar; e en anos pasados moitas hectáreas foron repoboadas con especies autóctonas coma o carballo gracias a subvencións da Unión Europea. Como outros lugares, a parroquia tamén padece os problemas dos lumes e do gando bravo que dana as plantacións da Comunidade.

Pero o singular da Comunidade da Ermida é o labor desenvolvido a prol da recuperación das tradicións populares. A antiga escola unitaria foi recuperada en 1994 polos veciños e veciñas e convertida en Casa de Sociedade. Onde había pardiñeiros comestos polas silvas abre agora as súas portas un local que, inda que modesto, acolle as actividades das asociacións da parroquia (veciñal, comunidade de montes e comunidade de augas) que compete co adro da igrexa á hora de ser punto de encontro da vida social do pobo.

Por iniciativa da Comunidade de Montes, dende hai tres anos a Casa de Sociedade dedica a maior parte do seu espacio a expoñer un interesante conxunto de obxectos relacionados coa vida parroquial ata hai poucos anos e que se están a perder rapidamente. A exposición, que non ten nada que envexar a moitos museos en canto ó numero e antigüidade dos seus fondos, é permanente e ás veces celebra unha mostra sobre un tema concreto para as que os veciños ceden por uns días diversos obxectos. ( Foto: Exposición de obxectos na Ermida )

As pezas ordénanse en distintas estancias como se estivesemos nunha casa antiga. Na cociña está a lareira co seu pote e a gramalleira, o forno, ó que non lle faltan as pas para o pan nin a vasoira de xilbarbeira para a borralla, a artesa, a alacena, etc. No cuarto aparecen as camas de ferro e madeira coas sabas de liño e o colchón de follato. No comedor vemos unha mesa para o xantar, con vellos pratos, garfos, coitelos, xerros, gardanapos (os panos para limpar as mans e os beizos nas comidas, pois non só se recuperan os utensilios, senón tamén as palabras que as denominaban)... Os elementos precisos para o aseo tamén teñen o seu espacio, dende os usados na casa máis podente ata os da máis humilde. Outra pequena estancia acolle os traxes antigos, tanto os utilizados nas tarefas cotiás como os das festas sinaladas, e non falta a coroza de palla para gardarse da chuvia, que aquí chaman carapucho. Os distintos oficios tradicionais están representados nos obradoiros do cesteiro, o ferreiro, a costureira, o zapateiro..., que posúen unha completa mostra das súas ferramentas, así como dos utensilios que fabrican (cestos, chaves, zocas...). Malia ó pouco espacio dispoñible, un carro de bois serve de base a unha completa colección de apeiros agrícolas, dende unha grade ou un arado antergo a un fouciño ou unha serra, pasando polos sachos, legóns e os grandes serróns que debían manexar dúas persoas. Dos poucos espacios baleiros das paredes penduran vellas fotos, documentos e outros obxectos antigos, nalgúns casos do século pasado ou anteriores, e que tamén proceden das parroquias lindeiras.

A mais desta exposición, a Comunidade de Montes, co seu presidente Domingos Amoedo á cabeza, impulsou a recuperación de varias celebracións tradicionais como a "Noite das farrucas", o "Bandullo do entroido" ou os "Seráns", que xa soamente ficaba na lembranza adurmiñada dos máis vellos. Estas actividades foron moi ben acollidas polos veciños e veciñas da Ermida, que participaron moi activamente nas mesmas, colaborando tamén xentes doutras parroquias e concellos lindantes.

Estas experiencias ensínannos que unha comunidade de montes pode ter unha gran capacidade de fomento da participación veciñal e a cohesión social dunha parroquia. As actividades anteriormente expostas ben puideran estar organizadas e financiadas polo Concello, pero neste caso é a Comunidade de Montes, como entidade máis próxima ós veciños, a que canaliza as inquedanzas da poboación e aporta unha solución ou unha alternativa. Quizais a estructura dos concellos non está adaptada á realidade sociocultural galega.

SUMARIO

R/ A división física dun monte vicenal en man común -normalmente dunha sección do mesmo- en tenzas, sortes, lotes, varadas (aínda que este termo acae máis ben ós montes de varas), etc, entre os comuneiros que compoñen nese momento a comunidade, estará sempre limitada temporalmente. En canto á duración da división hai que ter en conta primeiramente que o artigo 22.1 da Lei de Montes Veciñais en Man Común limita as divisións a un máximo de 11 anos. Sentado isto, para coñecer a duración dunha división concreta haberá que estar en primeiro lugar ó establecido nos estatutos da comunidade: comprobaremos se rebaixan o tope legal máximo ou se establecen un tempo determinado de duración para cada división. Por último, teremos que estar ó que diga o Acordo da Asemblea Xeral que autoriza a división, que sempre ha de respectar o establecido nos estatutos e na Lei.

R/ Unha vez chegado o termo, cumprido o tempo máximo de duración da parcelación e seguindo interesada a comunidade en que o monte continúe parcelado, o que procede é facer unha nova parcelación ou, se non variou o número de comuneiros, podemos facer simplemente unha rotación de varadas, tendo en conta sempre que a ninguén se lle poderá adxudicar de novo a parcela que viña traballando. Isto é a teoría, a práctica demóstranos que as divisións dos montes veciñais en man común esténdense por moitos máis anos dos inicialmente previstos, superándose na maioría dos casos o tempo máximo legalmente establecido (11 anos). Isto plantea a incógnita da situación na que se atopan os comuneiros respecto ás parcelas que seguen aproveitando. Legalmente estariamos nunha situación transitoria. A comunidade tería que optar entre facer unha nova parcelación ou tornar ó sistema de aproveitamento en común. O caso é que esta opción non ten por que facela dentro dun prazo determinado, co que esta situación provisional pódese alongar de forma indefinida no tempo e pode, curiosamente, superar en moitos anos a duración da propia partición. Ó tratarse dunha situación transitoria, prevista na lei (art. 22.3), namentres a comunidade non exercita esa opción, cada comuneiro sigue gozando do dereito a aproveitar en exclusiva a parcela que levaba.

¿Pode un comuneiro chegar a facerse dono ducha tenza co paso dos anos se ninguén lla reclama?. R/ Non se pode adquirir por prescrición unha tenza de monte veciñal en man común, por moitos anos que transcorran no seu aproveitamento por un comuneiro. Como di o artigo 2 da Lei de MVMC, os montes veciñais son imprescritibles, é dicir, ninguén pode ganar a súa propiedade polo uso. Estamos ante unha propiedade de tipo xermánico, na que unha das súas notas diferenciadoras coa de tipo romano (a que todos coñecemos) é precisamente a da súa imprescritibilidade.

R/ Non colle ningún tipo de dereitos, senón ó contrario. Cando se fai unha adxudicación dun lote por X anos, o comuneiro beneficiario terá neses X anos o dereito de efectuar o aproveitamento con toda normalidade, sen que ninguén o inquiete nin prexudique, nin sequera a propia comunidade; pero unha vez superados eses anos, a comunidade poderá acordar de facer o que queira coa parcela que traballaba. Por outro lado o valor do seu dereito é menor co paso dos anos, pois vai en función da expectativa de producción dos anos que restan.

Na miña comunidade repartiuse o monte en varadas entre os veciños. Ó primeiro todo o mundo traballou a súa, pero agora unha parte deles sementaron as súas parcelas de piñeiros. ¿Isto é legal? ¿Qué se pode facer? R/ Non é legal. Os lotes repartidos pola comunidade entre os veciños-comuneiros só se poden dedicar a usos agrarios ou gandeiros: así o establece a Lei de Montes (art. 22.1), polo que dedicala a uso forestal é poñerse nunha situación ilegal. A Lei de MVMC prevé unha sanción clara contra o comuneiro que fai uso distinto do acordado: a reversión inmediata do lote, sorte ou tenza á situación de aproveitamento colectivo (art. 22.2). E ademais o dono da plantación corre o serio risco de non verse amparado pola presunción de que plantou de boa fe (só o que planta de boa fe en terreo alleo conserva o dereito ós froitos). Nas comunidades que poidan ter este problema convén que advirtan ós comuneiros.

SUMARIO

O pasado sábado día 19 en Santiago tivo lugar unha manifestación convocada pola Organización Galega de Comunidades de Montes (ORGACCMM) para protestar pola imposición ás comunidades de montes da tributación do Imposto sobre Sociedades. A asistencia, cifrada nunhas seis mil persoas, superou amplamente todas as expectativas e as rúas de Santiago enchéronse de comuneiros de toda Galicia para amosar a súa oposición a este novo ataque contra o monte veciñal.

En nome da ORGACCMM quero agradecervos a todos os comuneiros a vosa presencia en Santiago. Pola rúa do Franco, diante do Parlamento ou no Obradoiro resoaron firmes as vosas voces, veciños do Salnés, do Val Miñor, de Guitiriz, da Paradanta, de Vigo, do Barbanza, do Morrazo, das aldeas e parroquias de toda Galicia. Como hai 20 anos volvestes a demostrar que o monte é voso e que se equivocan aqueles que pensan que o monte veciñal non lle interesa a ninguén. Ós comuneiros si que vos interesa, porque sodes conscientes que hoxe como antano o monte veciñal é riqueza, futuro, calidade de vida. E demostrástelo en Santiago, vindo de toda Galicia, un sábado pola mañá unidos na defensa do noso, en compaña de sindicatos agrarios, partidos políticos (faltou o que primeiro tiña que estar), ecoloxistas e asociacións de veciños. Todos xuntos, berrando que o monte veciñal é importante, que a Xunta de Galicia ten que cumprir a lei, que o Imposto sobre Sociedades para as comunidades de montes é unha aberración e unha inxustiza.

Despois, o de sempre. Os xornais miran para outro lado. Outras manifestacións menos numerosas ocupan máis espacio. Outras noticias, que afectan a moita menos xente, ocupan toda a atención. Soamente falan do monte cando sacan os incendios ou os vertedoiros de lixo; soamente os temas negativos. Os intelectuais e comentaristas, coma sempre, falando de cousas que á maioría da xente non lle interesan. Ningún deles dedicou nos días seguintes unha palabra a esta protesta dos comuneiros, a primeira en vinte anos. O monte comunal non é importante.

Pero vós, comuneiros, sabedes que o monte comunal é importante. Ben que o sabedes. Del sacamos moito: toxo, leña, pedras, madeira, centeo, herba, terra, xabre... No monte comunal hai fontes, muíños, campos de fútbol, zonas de recreo, camiños, cruceiros, pontes, bosques, xunqueiras, areais, canteiras, hospitais, colexios, autoestradas, traídas de auga, institutos... Por iso non o queredes perder. Queredes poder decidir o que vai ser do monte. Por iso o sábado en Santiago había seis mil gorxas berrando: ¡O monte é noso! Malo o que deixa o seu nas mans dos políticos.

Desde a ORGACCMM queremos agradecervos o voso alento e dicirvos que a vosa loita é a nosa loita. Que tombaremos o Imposto sobre Sociedades, tarde ou cedo. Que non renunciaremos a que desapareza este novo ataque ós nosos montes, a meterlle na cabeza ós políticos xa está ben de chapuzas inxustas cando se lexisla sobre o monte veciñal. Este é o noso compromiso. Xa sabemos que contamos coa vosa confianza. E por iso vos estamos agradecidos.