III CONGRESO GALEGO DE COMUNIDADES DE MONTES

SITUAR O MONTE VECIÑAL NA SOCIEDADE GALEGA

1º RELATORIO

O MONTE VECIÑAL: O GRANDE DESCOÑECICIDO DA SOCIEDADE GALEGA

1- Situación actual do coñecemento do monte veciñal na sociedade galega.

O cambio da estructura económica en Galicia coa consecuente diminución da importancia do sector agrario e o desprazamento cara aos núcleos urbanos da poboación provocou o abandono do rural e dos modos de producción ancestrais, entre os que se atopaba o monte veciñal.

A sociedade rural transformouse radicalmente, ao darse nela un proceso de desertización e abandono da súa poboación. Situación na que o monte veciñal en man común, deixou de ter a función de medio case imprescindíbel de vida dos habitantes do mundo rural, o que significou que este se abandonase. Neste proceso de abandono do monte veciñal como medio de vida dos habitantes do mundo rural, non é alleo a política de montes aplicada,primeiro polos gobernos centrais e despois pola Xunta de Galicia. Proceso que arranca coa usurpación dos montes veciñais en man común os seus lexítimos donos ( Lei Hipotecaria – 1941), continua coa política de plantación de especies de crecemento rápido (Lei de Patrimonio Forestal- 1946) e sigue hoxendía coa potenciación solo do uso forestal dos montes veciñais en man común.

Esta política de montes fixo que se pasase de un monte veciñal en man común asociado ao sistema agrogandeiro, e xa que logo, medio de vida, a un monte veciñal en man común caracterizado polo abandono e polo monocultivo forestal case nun 50 %. Absentismo e productivismo que provocou unha reconversión salvaxe de estas terras veciñais. Producción caracterizada por:

-Ser escasamente rendible en termos financeiros

-Ser incapaz de consolidar un patrimonio forestal diversificado

-Eliminar as outras funcións do monte veciñal en man común

-Eliminar o monte como medio de vida.

Esta política repoboadora aplicada ao monte veciñal en man común, acabou destinando as mellores terras, terras axeitadas para usos agrarios e gandeiros, mesmo alternativos, para uso forestal, e que produzo enfrontamentos cos intereses da poboación do mundo rural. Política repoboadora que se sigue aplicando na actualidade coas axudas para a forestación de terras agrarias. Política repoboadora que se efectivizou con especies de crecemento rápido, esquecéndose totalmente das frondosas. Especies de crecemento rápido que se ben poden ser mais rentables a curto prazo, non favoreceron a industria de transformación da madeira e foron incompatibles co papel social e medioambiental que teñen que ter estas terras.

Política repoboadora que considerou ao monte veciñal en man común como un lugar de obtención fiñancieira a través de producción de madeira, promovendo deste xeito, masas monoespecíficas en terras de cultivo e monte desarborado no resto. Modelo de monte planificado para favorecer os intereses dos axentes privados e en contra dos intereses dos veciños e veciñas comuneiros. Modelo de monte que ate o de agora seguiu potenciando a Administración Pública Galega. Está ben estudiado que o mundo rural galego entra en franca decadencia e abandono máis ca nunha evolución que o faga progresar de xeito coherente. O monte veciñal, expropiado e repoboado de xeito masivo polo réxime franquista, deixa de ter utilidade para a veciñanza, que se ve incluso abocada a traballar de balde para o estado nos que eran os seus montes, ou recibir multas e sancións se tentaban continuar cos inmemoriais labores que tradicionalmente eran básicos para o seu sustento, como apacentar o gando ou recoller estrumes ou leña. Este é o punto de arranque que explica en parte a situación actual de descoñecemento, de virar as costas aos montes veciñais por parte da nosa sociedade. Ademais cando os montes veciñais son recuperados polos veciños e veciñas, faise cunha serie de atrancos que non axuda a rachar con este descoñecemento, pois as comunidades de montes teñen que desenvolver o seu labor nun contexto económico, legal, social, en que este tipo de propiedades non encaixan doadamente.

Ao mesmo tempo que se produce esta reconversión salvaxe dos montes veciñais en man común coa conseguinte despoboación do mundo rural, a sociedade galega que non ostenta a calidade de veciño-veciña comuneiro, escomenza a considerar o monte (en termo xenérico e sen distinción do que é o monte veciñal en man común), como un lugar portador de funcións recreativas, sociais e medio ambientais. Non dándolle valor, por descoñecemento, aos beneficios que debe dar o monte veciñal en man común aos veciños –veciñas comuneiros. Sen esquecerse das funcións sociais e medioambientais que o monte veciñal debe cumprir, estes deben de dar beneficios directos os seus lexítimos propietarios. Se non é así, se os veciños e veciñas comuneiros non viven a carón dos seus montes veciñais en man común, estes non teñen futuro.

A sociedade galega, sobor de todo a que non ostenta a calidade de veciño- veciña comuneiro, empeza a conceptuar o monte veciñal en man común como un monte mais. Igual co resto dos montes. E dicir, empezou a considerar ao monte veciñal en man común como unha elevación de un terreo ou como unha superficie de terra cuberta de árbores e de capa vexetal. E dicir a consideralo fisicamente e non socialmente. Cando o monte veciñal en man común pode ser unha elevación do terreo, ou non. Pode ter cuberta vexetal e arborada,ou non, xa que o monte veciñal en man común, foi aquela superficie rústica non adicada permanentemente ao cultivo agrario, e ten que ser unha peza que sirva para o desenvolvemento do mundo rural.

O descoñecemento da realidade e características, e inda da existencia de monte veciñal, é xeralizado no conxunto da sociedade, e abarca distintos ámbitos: nas cidades e no rural ( incluíndo lugares onde están constituídas comunidades de montes, e ate entre membros das xuntas rectoras); no mundo académico e cultural; entre os movementos sociais; nos grupos políticos; nos medios de comunicación; etc.

A infravaloración dos montes veciñais, as falsas ideas, as actitudes paternalistas producto do descoñecemento non so afogan a vitalidade das comunidades de montes, senón que teñen como consecuencia que se dilapiden oportunidades de desenvolvemento, que se tomen decisións políticas sobre os montes discutíbeis e contradictorias, que se destrúan recursos, que se perda un importante sinal de identidade do país, que, en fin, os montes veciñais, malia a súa extensión , sexan invisíbeis e figuren como o derradeiro lugar nas prioridades sociais.

Este descoñecemento do monte veciñal en man común , do seu tipo de propiedade, do seu futuro, tense que ver refrexada nos elementos que compoñen a sociedade galega. E dicir, nos medios de comunicación, no sistema educativo, na vida dos grupos políticos (non esquezamos que estes non son outra cousa que os representantes democráticos da cidadanía), e mesmo nas outras entidades asociativas das parroquias, que son a sociedade civil organizada.

a) Presencia nos medios de comunicación social

O reflexo que os montes veciñais teñen nos medios de comunicación non están en absoluto de acorde coa importancia e influencia a todos os niveis na vida da xente. A presencia é escasa, errónea e fragmentada.

Presencia escasa por non dicir nula. Non existe en absoluto na programación de TV nin emisoras de radio de carácter galego, e menos estatal; nos medios audiovisuais de carácter local a presencia é anecdótica e non se recolle a labor nin os problemas das comunidades de montes. Isto ocorre nos informativos e nos programas que tratan dos sectores relacionados co monte. Así, cando un programa trata dun espacio natural, por exemplo, nunca se fai referencia ao seu réxime de propiedade nin se cita ás comunidades de montes nin de pasada; ou se hai que abordar os problemas do monte de xeito global ou por un problema puntual nunca se contará coa voz nin coa opinión dos comuneiros. Para os medios de comunicación de titularidade pública esta situación non cumpre, no referido aos montes veciñais , coa obriga de formar e informar á sociedade. En canto á prensa diaria a ausencia é total, e só en determinadas comarcas se recolle a nivel local –nunca nacional- as voces de intereses de todo tipo que reclaman espacios nos montes veciñais, equipamentos, campos de golf, infraestructuras,... ou os conflictos entre comunidades de montes dentro delas. Poren, certamente debe recoñecerse que é no ámbito das “páxinas locais ou comarcais” daquelas zonas onde as comunidades de montes están máis activas, que se recolle unha realidade realmente existente, onde afloran novas e reflicten o labor e a problemática que se xera a nivel concreto nunha comunidade de montes, nunca analizando a nivel xeral.

Presencia errónea por descoñecemento e prexuízos dos xornalistas. As poucas veces en que as comunidades de montes aparecen, móstranse continuos erros terminolóxicos (“Xuntas de montes”, “Montes comunais”, confusión MV/CM...), e confusións en canto ao xeito de funcionamento e nas súas características. E nisto caen tanto os xornalistas, como opinadores varios, expertos e desgrazadamente, en non poucas ocasións comuneiros e ate directivos de CM.

E presencia fragmentaria por que só se transmite ao resto da sociedade unha visión distorsionada, negativa, pois só se reflexa a existencia de CM illadamente e de xeito local, onde non se sinte a voz da organización de ámbito galego que leva xa un labor de máis de 7 anos ocupándose da problemática dos montes veciñais no seu conxunto. E fragmentaria por que os MV son obxecto de novas xornalísticas e non suxeito delas.

Con todo isto resulta evidente que o conxunto da sociedade non pode mudar o seu nivel de coñecemento e de valoración das CM e dos MV se a súa opinión se forma unicamente por unha lectura acrítica do que emiten os medios de comunicación. A actitude destes pode calificarse respecto aos montes como de impermeabilidade, por dicilo en termos suaves.

Para nada falan das comunidades de montes veciñais en man común como xeradoras de emprego, da súa loita contra os lumes forestais, de creadoras de proxectos, que baixo a óptica da sustentabilidade, están pondo en valor todas as funcións dos montes veciñais en man común.

A imaxe que ofrecen os medios a través dos lumes forestais e do desastre ambiental, sen explicar que estes feitos se producen a pesar dos esforzos das CCMM logra un efecto contrario e devastador que provoca un rexeitamento social cara ao lume pero tamén un desprezo das CCMM como se fosen responsables do lume directamente ou indirectamente por unha mala xestión xeralizada de todas as CCMM.

b) O concepto de monte veciñal das persoas non veciños comuneiros e comuneiras

A sociedade en xeral, e sobre todo os habitantes dos núcleos urbanos ou daqueles que non teñen opción a formar parte da xestión do monte, ignoran o significado e o funcionamento das CCMM, sendo moi pouco sensibles coa súa esencia. A falta de información fai que o monte comunal sexa considerado monte público e deste xeito se permita realizar sobre el todo tipo de actividades (lecer, deporte, recollida de cogomelos, gastronomía, etc.) e de falcatruadas ( recoller pinos para o nadal, abandonar cans, pasear con vehículos por onde quixeran, facer lume ou coller madeira onde quixeran, etc.). a falta de reacción, a postura á defensiva fronte á agresión, a falta de comprensión mutua e de medios adecuados das comunidades de montes non pon atallo a esta situación.

O grande descoñecemento social da existencia de características dos MVMC fai que o concepto de MV estea moi desenfocado e a miúdo cheo de prexuízos. Imponse por unha banda unha valoración negativa da existencia dos MV e do funcionamento das CM, onde se magnifican algúns aspectos negativos –certos ou non-, como a “usura ou enriquecemento ilícito” dos comuneiros e nomeadamente dos cargos das Xuntas Rectoras, a falla de control que teñen as CM pois “fan o que queren”, a pretendida ilexitimidade duns veciños que queren decidir e xestionar uns montes que “son de todos” (e neste todos inclúense xentes das cidades ou persoas que viven a centos de kilómetros do monte en cuestión). Todas estas actitudes denotan un paternalismo cara aos MV e aos veciños comuneiros –todos sen excepción veciños do rural- que cuestiona a capacidade e mesmo a lexitimidade, de os veciños facerse cargo responsablemente dos montes que lle son propiedade.

En contraste, non se percebe polas persoas que non son comuneiras unha actitude de comprensión cara as CM, nin de reivindicación de seren unha realidade singular do noso país, de defensa ante os ataques que sofren os MV, nin de atención ou reivindicación de que se aproveiten as súas potencialidades. Parafraseando a Castelao podemos dicir que ninguén fóra dos comuneiros concienciados e responsabilizados cos seus MV é quen de entender a súa importancia e pórse do lado da súa xusta causa.

As máis das veces a xente allea ás comunidades ven os MV como un feito anacrónico no mundo de hoxe, onde prima a suposta eficiencia económica, os beneficios a curto prazo, o individualismo e os aproveitamentos privados que poden cuantificarse monetariamente de contado. Certamente as características das CM non permiten entrar nese xogo de xeito doado, e isto explicaría en parte os continuos ataques á natureza xermánica dos MVMC, e críticas ás comunidades pola lentitude na toma de decisións, as dificultades dunha “xestión pouco profesionalizada” ou a pretendida falla de democracia.

c) As relacións con outras entidades da parroquia.

Na súa maioría, os montes veciñais en man común teñen como ámbito territorial as parroquias. Normalmente nas parroquias as entidades organizadas que existen ou funcionan son: as asociacións veciñais, as culturais, as xuvenís e as anpas. Moitos membros destas entidades organizadas, ostentan a condición de veciño-veciña comuneiro, e polo tanto, deberían ter por ouxetivo a figura da defensa do monte veciñal en man común e o desenvolvemento harmónico de todos os seus usos. Mais en moitos casos, esto non ocorre así. Estas entidades asociativas da parroquia, teñen a concepción de que as comunidades de montes son o banco público da parroquia, e moitas veces a súa actividade redúcese a solicitar axudas económicas á comunidade de montes para levar a diante os seus proxectos. Este xeito de proceder non e o adecuado. E non e o adecuado por que as comunidades de montes non son as corporacións locais da parroquia, por non poden ser os amortecedores das reivindicacións sociais da cidadanía ante os concellos, e sobor de todo porque desvirtúase os ouxetivos das outras entidades asociativas das parroquias, dado que os seus obxectivos son a reivindicación diante dos concellos para lograr unha mellora da calidade de vida dos seus asociados nos distintos aspectos (social, cultural, de infraestructuras, de dotación de servicios...).

Non estamos a negar de xeito radical que as comunidades de montes veciñais en man común, non fagan obras de carácter social, comunitario, nin potenciar actos culturais, con parte dos seus ingresos. Pero este non pode ser o obxectivo principal do quefacer das comunidades de montes. E en todo caso, se as fan, teñen a suficiente capacidade para facelas elas mesmas. Todas as entidades organizadas das parroquias, incluídas as comunidades de montes veciñais en man común, teñen que camiñar conxuntamente para reivindicar diante das institucións administrativas a mellora da calidade de vida, tanto dos que ostentan a condición de veciño-veciña comuneiro, como das que non a ostentan.

Unhas óptimas relacións entre as distintas entidades parroquiais deben ter como base a independencia, o mutuo respecto, a interlocución, a coordinación e colaboración, mantendo a identidade cada entidade e preservando a súas características. Debe partirse de que as entidades teñen unha natureza, funcionamento, obxectos e ámbitos diferentes.

A evolución histórica das CCMM e a súa relación co resto das entidades parroquiais está en moitos casos desvirtuada e viciada pola xestión inadecuada de persoas e xuntas que utilizan a representación veciñal como plataforma de proxección ou como reducto caciquil.

A CCMM supón unha das máis fortes organizacións parroquiais debido a que os comuneiros comparten a propiedade do monte e polo tanto os seus recursos. O uso do monte actual por parte dos parroquianos limitase a coller unha pouca leña, a pasear, a facer algunha festa e nalgúns casos a recoller as augas e a deixar o gando pastando. A maior parte do uso segue a ser forestal, deste recurso obteñen a maior parte da financiación e resulta esta actividade máis xeralizada, aínda que nalgunhas zonas a instalación de aeroxeneradores, canteiras ou polígonos industriais permita aportar outros beneficios económicos.

d) A falla de presencia nos ciclos educativos.

No sistema educativo, o MVMC tampouco existe. Non se ensina que é unha propiedade especial, a par da propiedade publica e da propiedade privada. Non se ensina a súa historia, as súas funcións. Non se define o concepto de veciño-veciña comuneiro, cando moitos nenos e nenas de eses centros de ensino son futuros veciños e veciñas comuneiras. Agora ben, o ensino do MV no sistema educativo non pode reducirse a slogans nin campañas concretas de divulgación, como tampouco ás actuacións illadas e voluntariosas das CM que a nivel local realizan un esforzo de conexión interesante cos centros de ensino da súa zona. Isto, sen estar mal, non chega. O ensino do MVMC debe estar presente en todo o sistema educativo, dende a ensinanza primaria ate a ensinanza universitaria. E se falamos de educación profesional, acontece o mesmo. Nin na formación profesional, nin nas escolas taller e obradoiros a formación para ter persoal para desenvolver os múltiples usos dos montes, está plenamente cuberta. Non só hai que formar enxeñeiros, técnicos e axentes forestais. Tamén se precisan traballadores e traballadoras cualificadas profesionalmente, para os traballos dos diversos usos dos montes veciñais en man común. O traballo no monte non pode considerarse como algo temporal, para gañar uns cartos na tempada de vran. O traballador e traballadora do monte ten que vivir dignamente deste oficio. Porque isto, ademais, e unha forma de asegurar a supervivencia do MVMC.

Non existe unha permeabilidade de información das CCMM cara á sociedade, sendo neste momento un dos maiores problemas dado que nin sequera a educación non formal desenvolve actividades nas que a sociedade poida integrarse, quedando pechadas case exclusivamente aos comuneiros e familias.

e) Presencia nos programas e na práctica diaria dos partidos políticos.

Cando analizamos a presencia da figura do MVMC no programa dos partidos políticos e na súa práctica diaria, non podemos esquecernos de analizar que os partidos políticos son a representación democrática da cidadanía. Son un reflexo da sociedade. Como tampouco podemos esquecer que e unha análise xeral, e xa que logo, non real na aplicación total a todos os grupos políticos. Así as cousas, tampouco e de estrañar que o MVMC sexa o gran ausente dos programas dos partidos políticos, e tamén da súa práctica diaria. Nos programas dos partidos políticos, cando falan do monte veciñal en man común , inclúeno sempre dentro da política forestal. Dando propostas somentes para un só dos seus usos, o productivo. Pero mesmo este uso productivo asóciano sempre ao uso forestal. As reivindicacións máis sentidas das comunidades de montes veciñais en man común non se ven reflexadas polo xeral nos programas dos partidos políticos.

A nivel político, ao igual que no resto da sociedade, existe un gran descoñecemento do que supón o monte comunal. En moitas ocasións o monte e defendido localmente en contra da liña política de todas as organizacións partidarias.

Agora ben, tamén podemos dicir que as eleccións autonómicas do ano 2005 parece que poden significar un cambio, é a primeira vez que nos programas dalgún partido político se relaciona o MVMC co desenvolvemento rural e tamén a primeira vez que hai uns puntos concretos para os MVMC. Semella que pode ser un punto de arranque para unha concepción máis axustada dos MVMC, como o exemplifican certas iniciativas e expectativas que se abren para modificar a fiscalidade ás CM, para facela máis acaída á súa natureza. En calquera caso, este incipiente troco de actitudes non debe facer que as CM baixemos a garda, pois debemos seguir insistindo na loita de defensa do concepto de monte veciñal para non desvirtuar a súa esencia e asegurar a súa pervivencia futura.

2- Os beneficios indirectos dos montes veciñais en man común: as súas funcións sociais e medioambientais.

Os montes veciñais en man común sempre foron espacios abertos, e deberían seguilo sendo. Cumpriron e deberían seguir cumprindo, a parte da función productiva, as funcións sociais e medioambientais, que, non esquezamos, teñen por si mesmas unha importancia parella a aquela, e inclusive posúen unha dimensión económica que por ser máis difícil de cuantificar en moitas ocasións non valoramos. E hai que considerar que os beneficiados de estas dúas últimas funcións, non son somentes os veciños e veciñas comuneiros. O beneficiado e a sociedade galega no seu conxunto.

Os montes veciñais en man común sempre desenvolveron importantes funcións de tipo social como foron a ser creación de emprego e medio de vida para o mantemento da poboación no medio rural asociado ao sistema agrogandeiro.

a) O monte veciñal como pulmón das cidades e como lugares de disfrute do lecer para toda a sociedade.

O crecemento indiscriminado dos núcleos urbanos e a falta de planificación levou a unha verdadeira fractura xeográfica e social. A perda de valores sociais e de sistemas económicos tradicionais, a fagocitación do rural pola urbe e a explotación de recursos fai que quede un medio natural nunha situación moi mermada. Co despoboamento do medio rural e a concentración da poboación en cidades industriais levou a estas populacions a buscar espacios naturais, non contaminados para satisfacer as súas necesidades de lecer co fin de lograr unha mellor calidade de vida. De feito que, merendeiros, areas de lecer, rotas de carreirismo, disfrute da paisaxe , practicas deportiva o ar libre , foron aparecendo como usos dos montes veciñais en man común. Novos usos que foron disfrutados por toda a sociedade galega e non somentes por veciños e veciñas comuneiros.

Este uso social das populacions de cidades e das vilas costeiras, que fixeron e fan dos montes veciñais en man común, debese a estes non somentes ser unha propiedade especial (privada pero colectiva e abertos), senón tamén por súa ubicación xeográfica . Non somentes hai montes veciñais en man común no medio rural .Hainos nos concellos costeiros (mesmo chegando a demarcación maritimo-terrestre) , e hainos nas cidades .Esta ubicación xeográfica especial fixo que os montes veciñais en man común, no somentes fosen lugares para o ocio e o esparcimento das populacions das cidades e das vilas costeiras; fixo ademais que se converteran en verdadeiros pulmóns das cidades.

O monte periurbán é a día de hoxe un medio antropizado, coroado por monocultivos de piñeiro e eucalipto quedando relicto ou inexistente o bosque galería ou o bosque atlántico. Aínda así dadas as grandes carencias verdes dos núcleos urbanos o monte supón o pouco de natureza e de saúde que queda preto dos núcleos excesivamente urbanizados.

Ao mesmo tempo , hai que considerar que cando os montes veciñais en man común son recuperados por seus lexítimos propietarios, unha parte dos seus ingresos son investidos en obras de tipo social e comunitario (asfaltado de camiños , abastecementos de augas , alumeamento público, saneamento......). Así como tamén hai que considerar que outra parte dos ingresos dos montes veciñais en man común adicanse ao mantemento das manifestacións culturais do noso Pais. Moitas bandas de música, moitos grupos de bailes, moitos grupos de gaitas...... existen gracias ao mantemento que fan deles as comunidades de montes veciñais en man común. E os beneficios de esta laboura , que tamén siñifica mellora da calidade de vida , non son somentes os veciños e veciñas comuneiros, senón que o é a sociedade no seu conxunto.

b) A defensa da biodiversidade e o combate ó cambio climático.

Ademais de esta función social, os montes veciñais en man común cumpren tamén unha importante función medioambiental. Semella que a partir das últimas décadas do século pasado, a sociedade mundial tomou conciencia dos graves problemas mediambientais que está a sufrir a Terra. Dende a celebración do Cumio de Río de Xaneiro (1992) aceptase mundialmente que os montes (os veciñais tamén) teñen unha transcendencia global por súa contribución ao mantemento dos procesos ecolóxicos esenciais, sobor de todo cos relacionados coa regulación do ciclo das augas, co cambio

climático e coa preservación da biodiversidade. Nos montes é onde está a flora e a fauna a perservar, onde están as paisaxes ameazadas que hai que conservar, onde hai que protexer o chan e coidar a calidade das augas.

Na conferencia de Nacións Unidas sobor Medio Ambiente e Desenvolvemento, denominada Río -1992, vense a definir que os montes (os veciñais tamén) son indispensables para o desenvolvemento económico e para o mantemento de todas as formas de vida. E que os aproveitamentos dos montes deben de ser obxecto de unha ordenación sustentable co fin de atender as necesidades sociais, económicas, ecolóxicas e culturais das xeracións presente e futuras. E dicir, compre camiñar de contado hacia un monte multifuncional desenvolvido baixo a óptica da sustentabilidade. Esto é, que sexa economicamente viable, socialmente beneficioso e mediambientalmente responsable.

c) A aplicación do protocolo de Kioto

Un dos maiores desastres ambientais contemporáneos é a perda de biodiversidade, é dicir a reducción e perda da variedade de especies que provoca un empobrecemento do medio ambiente. A sobreexplotación histórica dos recursos forestais e a promoción do monocultivo levou a unha perda de valores ambientais dos nosos montes comparable só a unha catástrofe planetaria. A nivel mundial esta situación tende a xeralizarse en todos os lugares do planeta, dende a selva amazónica aos bosques nórdicos e xunto coa perda de biodiversidade vexetal pérdese tamén todos seres vivos asociados, fauna, fungos, microorganismos, etc. Esta situación é aproveitada por unha serie de seres oportunistas que se promocionan ou ben se adaptan, como é o caso dos bioinvasores, agudizando os efectos.

Nos últimos tempos, vimos asistindo a diferentes informacións relacionadas co cambio climático e co efecto invernadoiro, como consecuencia das emisións a atmosfera de gases (entre eles o C02), dos países industrializados ou en vías de industrialización. No ano 1997 asinase o chamado Protocolo de Kioto co obxectivo de reducir, (para o período 2008-2012) ditas emisións nun 5´2%. Como consecuencia de este acordo, establecese un comercio de emisións entre os países industrializados. Comercio, que como o seu propio nome indica, e unha compra e venda de emisións.De xeito que os que reduzan as súas emisións mais do comprometido, poidan vender certificados e emisións aos países que non cumprían co seu compromiso. Fica claro que o comercio de emisións non reduce por si mesmo as emisións, senón que supón unha redistribución das emisións dos países industrializados. A filosofía do protocolo de Kioto, non é que se remate coas emisións, son que somentes persigue que pague quen contamine ou quén menos reduza as súas emisións. O único xeito de que este instrumento tivese uns resultados mediambientais, seria o establecemento de unha cuota estricta de dereitos de emisións que fose garantida polo protocolo de Kioto.

A función do arborado no ciclo do carbono e o seu papel de mitigar o cambei climático a través da fixación do CO2, o que se coñece polo efecto sumidoiro. E un papel sumamente importante, xa que por tomar somentes o dato do arborado que mais existe no monte galego, podemos dicir que 1 Ha de piñeiros, absorbe 110 Tm de carbono ao ano. A masa arborada que ten Galicia, e a que mais fixación fai en todo o Estado, mais para a asignación de cotas de emisións as empresas, a fixación de carbono que fan os montes galegos, non se contabilizou para as empresas galegas, senón que se inclúe na contabilización para todo o Estado.

No momento actual escóitanse voces entre os gobernos e as empresas para tratar de acadar acordo sobor a compre e venda de emisións. Pero en ningún caso se está a falar cos titulares dos montes, no noso caso cos titulares dos montes veciñais en man común, que son os que absorben o carbono. Esta situación amosa unha vez mais que as funcións sociais e mediambientais que realizan os montes, non son asumidos polos poderes públicos, que nin sequera falan cos titulares dos terreos para falar de este asunto. Esta importante contribución que fan os montes (no noso caso os montes veciñais) a protección do medio ambiente, teñen que ter repercusións favorables para os titulares de estas terras xa que coas inversións que fan para a mellora dos seus montes, están a contribuír no cumprimento da función ecolóxica e da función social (o reparto de asignacións de emisións axuda o mantemento das empresas e xa que logo o mantemento dos postos de traballo.

d) O aproveitamento sustentable dos montes: planos de ordenación, certificacións de madeira, monocultivos.

A ordenación das actividades do monte faise necesaria dende o punto de vista da garantía dunha explotación que permita u bo aproveitamento e unha pervivencia do recurso, ademais a ordenación traspasa o mero feito da explotación forestal para analizar todas as posibilidades do monte tratando de combinalas e aproveitalas.

O monte segue a ser actualmente un recurso indispensable, a pesar dos cambios de uso. Antano, cando se facía uso do monte a auga non era necesaria porque as fontes públicas e os pozos surtían abondo para a poboación. O aumento da poboación e das construccións e a falta de planificación e saneamento provocaron a sobreexplotación e contaminación dos acuíferos facéndoos insuficientes e insalubres. É por iso que os montes pasaron a ser un aporte de auga san de grande importancia, a pesar de non ser suficiente para un incremento brutal, non tanto da poboación, senón do consumo. A sociedade do benestar converteuse na sociedade do despilfarro e actualmente en lugares a menos de 10 Km das praias máis frecuentadas cóntase con centos de piscinas e de rego de céspedes que tiran dun consumo excesivo e despilfarrador dun recurso de alta calidade como é a auga dos mananciais do monte.

O logro dun monte multifuncional ten que ir unido a unha xestión dos usos de estas terras dende a óptica da sustentabilidade (económica, social e medioambiental). E dicir, que o uso de estas terras comunais hai que facelo de xeito que manteñan a súa biodiversidade, a súa productividade, a súa capacidade de rexeneración, a súa utilidade e o seu potencial para asegurar que hoxe e mañá sigan cumprindo as súas funcións sociais e economizas, sen danar os ecosistemas. Pola propias características das Comunidades de montes estas atópanse en mellor posición cós propietarios particulares ou as empresas capitalistas para actuar non no curto prazo, senón con criterios de desenvolvemento sustentábel. As ferramentas para lograr este xeito de xestión son diversas. Entre elas temos os plans de ordenamento e a certificación forestal.

A xestión sustentable dos montes veciñais en man común (plans de ordenación, certificación forestal e outras ferramentas), significa un custe a mais para os titulares de estas terras, a vez que pode hipotecar certos usos. Dentro de esta xestión sustentable dos montes veciñais en man común, atopase o mantemento das funcións sociais e mediambientais de estas terras. Funcións das que son beneficiados non somentes os veciños e veciñas comuneiros, senón que o é toda a sociedade no seu conxunto.

Xa que logo, estas funcións teñen que facer que a mesma sociedade que e a gran beneficiada, tome medidas que favorezan os titulares de estas terras. Os Plans de Ordenación son ferramentas que teñen que ser unha planificación dos obxectivos e a definición de prioridades de ese monte multifuncional e sustentable. E mais, o criterio de sustentabilidade debe garantir o mantemento dos outros criterios. Nos criterios de sustentabilidade debe de analizarse a eliminación paulatina dos monocultivos forestais que padecen os nosos montes e que son producto de unha política de montes moi concreta (política forestalista e productivista), e analizar os usos das augas. A existencia do monte non somentes inflúe no réxime de precipitacións; senón que tamén filtran a auga e retéñena na terra, reducindo o efecto erosión.

A Certificación forestal e unha ferramenta que pretende vincular o comercio dos productos do monte coa xestión sustentable de estes co fin de lograr que se comercie unicamente con productos do monte xestionados de xeito sustentable. A certificación forestal basease en dous aspecto. Un: a presión externa aplicada a través do comercio levaría aparellada practicas de xestión sustentable.

Dúas: A demanda do mercado de productos provintes de montes con xestión sustentable provocaría prezos mais altos de estes productos nos mercados. De todos os xeitos, a certificación forestal, pódese dicir que está nos seus comezos. A día de hoxe resulta difícil prever as consecuencias de esta esixencia, se ben semella probable que perante os próximos anos as actividades de certificación forestal seguiran medrando.

A verdadeira certificación forestal é o ter unha monte con un plan de aproveitamento sustentable; situación que hoxe por hoxe non se da nos montes galegos. A implantación da certificación forestal en Galicia, hoxe voluntaria pero quizais mañá imprescindíbel, foi un colocar o carro diante dos bois. A actitude que tivo o anterior goberno galego no tema da certificación forestal, ademais de partidista (optou descaradamente polo selo forestal PEFC), non foi lograr que os montes veciñais en man común fosen xestionados de forma sustentable, senón que foi lograr un selo de calquera maneira, co fin de vender no mercado madeira "certificada". Somentes así pode entenderse que en un momento, o anterior goberno galego certificou case 100.000 Has de monte veciñal en man común conveniado ou consorciado. Cando é público e notorio que estes montes, salvo excepcións, son os que están mais abandonados. Sen ter moi claro a necesidade de certificación forestal, vista a realidade dos montes veciñais en man común, estes deberían optar de xeito claro e nídio polo modelo FSC. Non somentes porque medioambientalmente é mais correcto, senón tamén porque é o selo que relaciona o monte co desenvolvemento rural, que recolle mellor a esencia e plantexamentos iniciais da certificación, e non implica simplemente un verniz de lexitimación social pero mantedor do estado das cousas como pode ser o outro selo.

Nestes momentos circulan estudios por aí adiante que tenta calcular monetariamente os custos dos usos sociais e mediambientais dos montes veciñais en man común, co fin de que sexan os usuarios o que paguen estes custes. E mesmo hai voces que apoian estas pretensións. Non estamos de acordo con estes prantexamentos. E non estamos de acordo non somentes porque sexa difícil cuantificar economicamente o custe do "servicio medioambiental". Non estamos de acordo con esa filosofía xa que a función social, pero mais a función ecolóxica dos montes veciñais en man común non teñen, nin deben ter padriños privados. Este ben que fai o monte veciñal en man común a toda a sociedade, ten que ser esta a que compense os titulares de estas terras. E esta compensación terá que vir dada por lexislacións especiais ( caso da fiscalidade) e sobor de todo por unhas políticas de axudas e subvencións. Pero non dadas en concepto de limosna, senón dadas en concepto de inversión en obras de caracter social e de interés público (como se fai cas estradas, centros de ensino, centros de saúde,...).

Cando se fala de xestión sustentable de MVMC, semella que se esta a falar de un concepto novo, de un concepto moderno. Mais esto non é así.

A comunidade rural labrega, os veciños-as comuneiros-as, sempre usaron os seus MVMC de forma sustentable. Mesmo cando no MVMC se realizaban tarefas para aumentar a producción coma arar as rozadas, as cavadas, as estivadas e o emprego do lume, facíano de forma sustentable.

Ou non foron accións sustentables, evitar que na época da desamortización se venderan os MVMC, asociar os MVMC ó sistema agro-gandeiro xerando emprego e fixando poboación, ou nas décadas dos 60 e 70 do século pasado loitar pola devolución dos MVMC aos seus lexítimos donos?.

Se non fora por estas accións sustentables humanas, hoxe non existiría o MVMC, e xa que logo, sería imposible facer unha xestión sustentable do mesmo.

Normalmente cando se fala de xestión sustentable dos MVMC, sempre se fala de instrumentos de xestión forestal. Evidentemente estes instrumentos técnicos son importantes, mais por si solos non chegan para asegurar unha xestión sustentable dos MVMC. Non se pode descartar o seu emprego, pero hai que facer algo mais.

A sustentabilidade dos MVMC, independentemente dos instrumentos técnicos que se empreguen, vai depender da actitude que manteñan os veciños-as comuneiros-as. De que os veciños-as comuneiros-as vivan a carón do monte e non de costas a el. Porque os veciños-as comuneiros-as son o elemento dinámico do sector montes.

A sustentabilidade dos MVMC pasa por:

· Restablecer a simbiose monte-veciñanza

· Camiñar de contado hacia un monte multifuncional axustando en primeiro lugar a demanda dos veciños-as comuneiros-as e en segundo lugar as demandas da sociedade.

· Reclamar o desenvolvemento dos MVMC, co desenvolvemento do medio rural (e tamén local).

3- O concepto de monte veciñal en man común como reserva de chan barato.

"O que é do común , non é de ningún" .Esta frase tremenda, está por desgracia, metida nas mentes dos Poderes Públicos, dos poderes económicos, en boa parte da sociedade galega e mesmo nalgunhas comunidades de montes veciñais en man común.

Repasemos as opinións que polo común verquen os diferentes grupos sociais sobre os MV. Os xestores municipais ollan con receo aos MV, e non lles convén a súa autonomía con respecto aos concellos, de quen dependeron ate a súa devolución aos veciños. Os empresarios ven só terreos baldíos sen aproveitamento que só son un atranco aos seus desexos de dotarse de terreos baratos. Os promotores diversos ollan os MV pensando en poder meterlle o dente para a súa urbanización con vivendas, chalés, canteiras ou parques eólicos. E así seguido. Os veciños comuneiros en todo caso non serían máis ca uns propietarios molestos a quen hai que canear dalgún xeito.

Ate o día de hoxe, os sucesivos gobernos galegos non entenderon o monte veciñal en man común como un espacio xeográfico onde se deben de cumprir as tres funcións clásicas e tradicionais que todo monte debe cumprir (a social, a económica e a medioambiental). Nin sequera entenderon ao monte veciñal en man común como unha das pezas para lograr o desenvolvemento do mundo rural no camiño de fixar poboación neste medio. Ate o día de hoxe, os sucesivos gobernos galegos entenderon o monte veciñal en man común como un problema que hai que arrancalo axiña das mans dos veciños e veciñas comuneiros para entregalos e intereses económicos e especulativos. De aí que os sucesivos gobernos galegos non procederan a facer os deslindes dos montes veciñais, non cumprían os convenios (non digamos os consorcios), non asesoraron as comunidades de montes, non dotaron os montes veciñais en man común de plans de xestión. De aí que se elaboraran lexislacións lesivas para os montes veciñais en man común (fiscalidade, lei do solo, enerxía eólica.....). De aí que os xurados provincias de clasificación dos montes veciñais en man común non declararan a montes como tales en base a argumentacións tan absurdas e ilegais como: non ter interese forestal, estar ocupados por dotacións e servicios e mesmo estar usurpando por particulares.

a) A contradicción: desenvolvemento dos usos do monte e dotación de infraestructuras e de servizos públicos.

A concepción practica e real que tiveron , ate o día de hoxe os sucesivos gobernos galegos foi a de que o monte veciñal en man común non ten ningún valor (se acaso o forestal) e iso veuse refregado nos expedientes de expropiación forzosa dos montes veciñais en man común, expropiación que nono esquezamos , significa eliminación física do monte. Por lei, os montes veciñais en man común poden ser expropiados por causas de utilidade pública ou interese social. Para que un monte veciñal poida ser expropiado e preceptivo que o Consello da Xunta de Galicia, dicte un acto de prevalencia. E é nestes actos de prevalencia onde se amosa as claras a concepción que tiveron os sucesivos gobernos galegos. Nestes actos de prevalencia o monte veciñal nunca o foi, nunca se tiveron en conta, ademais das económicas, as importantes funcións sociais e medioambientais que cumpren. E esta postura valeu tanto para cando había un interese social grande (centros de saúde, infraestructuas), como cando o interés social era verdadeiramente particular (enerxía eólica, urbanizacións asociadas a campos de golf...). As administracións e a sociedade deberan ter claro que en moitos casos existe unha contradición grande entre o desenvolvemento e usos do monte e as infraestruturas públicas, que non sempre se ten que resolver en contra dos montes veciñais.

A concepción do monte como unha reserva de chan barato, vese tamén refrexada nas sentencias dos Tribunais do Xustiprecio (organismo dependente do goberno galego). Estes tribunais cando dictan o xustiprecio dos montes veciñais en man común expropiados, somentes valoran a terra segundo a clasificación urbanística. Para nada teñen en conta as funcións sociais e mediambientais que cumpren estas terras, os valores paisaxísticos, a existencia de restos históricos e culturais.

Para estes tribunais os montes veciñais en man común son valorados somentes dende a óptica urbanística. ¿Onde esta o valor do concepto da sustentabilidade que teñen os montes veciñais en man común). Os concellos galegos, salvando evidentemente as excepcións, que sempre as hai, conceptúan os montes veciñais en man común como unha reserva de chan barato, (ou sen ningún valor), onde se poden instalar calquera tipo de obras e dotacións (escombreiras, autoestradas, polígonos industriais....), que ninguén quer. E o que aínda e mais grave, conceptúanse os montes veciñais en man común como grandes superficies de terra para favorecer intereses económicos, urbanísticos e especulativos, intereses todos eles alleos os intereses das comunidades de montes veciñais en man común. Por esta mesma idea, non e de estrañar que os concellos consideren as comunidades de montes veciñais en man común como os seus substitutos para que fagan obras que lles corresponden a eles. Para nada os concellos conceptúan aos montes veciñais en man común como unha das pezas para o desenvolvemento da economía local, da economía social, nin como unha das pezas para o desenvolvemento do mundo rural. Para que os montes veciñais en man común sexan medios de vida e axuda a fixación da poboación nestes medios.

b) O monte veciñal en man común e o solo industrial.

Quizais non estaría mal recomendarlle as actuais corporacións dos concellos galegos que lean as actas dos seus concellos no século XIX. Naquela época, os concellos galegos, moito menos democráticos cos concellos de hoxe, cando se aplicaron as leis desamortizadoras que puñan a venta os montes veciñais en man común, puxéronse a carón dos veciños e veciñas comuneiros para que os montes veciñais en man común non sairán da titularidade destes. E puxéronse a favor dos intereses dos veciños e veciñas comuneiros porque entendían que os montes veciñais en man común eran o medio de vida da sociedade rural galega, xa que daquela os montes veciñais en man común eran o soporte do complexo agrogandeiro.

Os poderes económicos e especulativos, vai mais alá. Reclaman abertamente que se lle rouben os montes veciñais en man común os seus lexítimos propietarios, aos veciños e veciñas comuneiros. Propoñen abertamente que se modifique a lexislación sobre os montes veciñais para que estes poidan ser obxecto de compra e venda. E dicir, tentan que se elimine o concepto de propiedade xermánica de estas terras, abrindo así a portas para a súa desaparición. Aparte de que esta proposta e ir en contra da que estes poderes entenden para as súas propiedades, (a sacrosanta idea da propiedade individual), e ir en contra do concepto, semellase ser asumido por todos, da sustentabilidade que teñen que ter estas terras comunais. Estes poderes económicos e especulativos, ante o que din eles falla de chan industrial, pretenden fincarlle o dente, aos montes veciñais en man común, terras que moi en contra do que din eles "non están a monte". Algunhas de estas terras son productivas dende o punto de vistas económico, e todas son productivas dende o punto de vista social e medioambiental. Hai moitas mais terras que están "a monte", pero que non son montes veciñais en man común, senón que son propiedades particulares. Mais destas os poderes económicos e especulativos non din nada. Mais se estas terras teñen propietarios, os montes veciñais en man común tamén, os propietarios son os veciños e veciñas comuneiros.

Na utilización dos montes veciñais en man común para dotación de chan industrial, produces un enorme negocio especulativo, negocio do que os únicos que non son beneficiados son a comunidade veciñal. Tamén os concellos son os grandes beneficiados. Estes son os que adquiren as terras (mediante cesión ou expropiación). Mércana con valor de chan rústico (nas expropiacións tamén), e logo véndenlla as empresas con prezo de chan industrial. E neste cambio de clasificación do chan, o valor de este, cando menos, multiplicase por dez. A isto hai que engadirlle o que recadan os concellos dos impostos que teñen que pagar as empresas radicadas no polígono industrial. Os concellos son os que se embolsan estas enormes plusvalías. Se por causa de forza maior, se por un interese social meridianamente claro, hai que ceder superficie do monte veciñal para dotación de chan industrial, a comunidade veciñal nunca debe de perder a titularidade de estas terras, nin debe deixar de xestionalas. Hai outras fórmulas como e a do aluguer. Se hai negocio, o negocio que sexa para a comunidade veciñal para que, cando menos, os principais beneficiados sexan os titulares de estas terras.

c) A actitude dos sectores relacionados co monte veciñal en man común e o desenvolvemento do monte veciñal.

Hai outros sectores relacionados cos montes veciñais en man común que se ben, non conceptúan o monte veciñal en man común como unha terra sen valor ou como unha reserva de chan barato, si que ven o monte veciñal en man común dende o punto de vista do negocio, do seu negocio. Estamos a falar, salvando as excepcións que haxa que facer, de distintas asociacións de propietarios forestais, de empresas forestais e de persoal técnico. Estes sectores entenden que os veciños e veciñas comuneiros, non están preparados, non están capacitados para xestionar as súas propiedades, para xestionar os montes veciñais en man común. Xa que logo, deben ser eles os que decidan e xestionen sobre de estas propiedades. Compre tamén combater esta concepción do monte veciñal. Os únicos que deben de decidir, xestionar e administrar estas propiedades, son os seus titulares, esto é, son os veciños e veciñas comuneiros. Ninguén alleo a eles debe facelo. Non cabe dúbida que no desenvolvemento dos aproveitamentos do monte veciñal, as comunidades de montes, teñen que contactar con empresas forestais e persoal técnico ( plans de ordenación, proxectos, memorias, traballos silviculturais.....), pero esta relación ten que ser meramente mercantil. E dicir, ten que significar soamente pagar polo traballo feito. E nada mais.

Nesta concepción do monte veciñal en man común como terras sen valor, como grandes reservas de chan barato, como "seu negocio", os poderes políticos, os poderes económicos e especulativos por desgracia non están solos. Boa parte da sociedade galega e mesmo algúns veciños e veciñas comuneiros, tamén teñen esta concepción sobre estas terras comunais. “Cando se plantexa a construcción de unha infraestructura, poñamos por caso unha vía de comunicación, é normal escoitar propostas das comisións de afectados esixindo que o vial vaia polo monte que é “ por onde menos danos fai” . E non é infrecuente escoitar nas Asembleas Xerais dos veciños e veciñas comuneiros, as mesmas argumentacións. Compre rachar este tipo de argumentacións estándares; e os primeiros que temos que facelo somos os veciños e veciñas comuneiros .

d) A preservación física dos montes veciñais. Freo a diminución e degradación.

A pesar das súas características de propiedade xermánica, os montes veciñais en man común, por razóns de utilidade pública ou de interese social, poden ser expropiados. A expropiación significa a eliminación física do monte veciñal. A superficie de monte expropiado, deixa de ser monte. E dicir, esa superficie de monte expropiado deixa de cumprir as funcións que debe cumprir (a social a productiva e a medioambiental), das que son beneficiados toda a sociedade. Polo tanto o monte deixa de cumprir as súas funcións. Compre comezar a divulgar, co fin de concienciar a sociedade galega, que as veces é moito mais rentable, mesmo economicamente, o tirar varias casas para a construcción de esa infraestructura (sempre e cando ao afectado se lle resarce nas debidas condicións), que eliminar fisicamente o monte veciñal en man común. Evidentemente sempre é mais rendíbel social e medioambientalmente a preservación dos montes veciñais en man común. Débese manter viva a loita pola preservación física, pola pervivencia dos montes veciñais. No últimos anos estáse a dar unha agresión sen precedentes que fai que diminúa significativamente a súa superficie, fragmentándose, perdendo utilidade pola súa falla de continuidade. Imponse a regulación da utilidade pública do monte, estabelecer criterios de prevalencia en caso de colisión de utilidades públicas par minimizar as expropiacións, e que se realicen estudos serios e contrastados cando se dean estes procesos. Cando excepcionalmente a expropiación se teña que producir, debería permitirse, mediante a lexislación acaída, que as Comunidades de Montes afectadas poidan incorporar outros terreos que pasen a ter a consideración de montes veciñais en man común.

Conceptuar os montes veciñais en man común como terras sen valor ou como

grandes reservas de chan barato, e eliminar todas as funcións que debe de cumprir estes montes. E os grandes prexudicados de esta concepción, non son solo os veciños e veciñas comuneiros, éo toda a sociedade. Conceptuar ao monte de este xeito, e pan para hoxe e fame para mañá.

4- O papel das Administracións Públicas neste descoñecemento do monte veciñal en man común na sociedade Galega.Alternativas para mudar esta situación.

As distintas administracións Públicas (locais, galegas e estatais), conceptúan ao monte veciñal en man común, en dúas grandes liñas, en termos xerais. Estas dúas grandes liñas son:

-A función principal dos montes veciñais en man común e a productiva, entendendo como productiva solo a producción forestal.

-Os montes veciñais en man común son reservas de chan barato para instalar neles obras e servicios, non para intereses sociais, senón para intereses económicos particulares e especulativos.

Agora ben, as corporacións locais e os distintos parlamentos, non son entes etéreos, non están postos por un ser superior. Son a representación democrática da cidadanía; dos veciños e veciñas comuneiros, tamén. Xa que logo, vai ser a sociedade civil organizada e unida, e as comunidades de montes veciñais en man común, sono, as que poidan lograr ese cambio na concepción dos montes veciñais en man común por parte das distintas administracións públicas.

Unha distinta concepción dos montes veciñais en man común, que ten que pasar polos seguintes eixes:

1)-Recoñecemento pleno do monte veciñal en man común como unha propiedade de caracter xermánico, pero que poida actuar e desenvolverse na sociedade actual.

2)-Camiñar de contado cara un monte multifuncional axeitado, en primeiro lugar as demandas dos veciños e veciñas comuneiros, e en segundo lugar axeitado as demandas da sociedade no seu conxunto.

3)-Desenvolvemento de todos os usos de todas as funcións dos montes veciñais en man común, dende a óptica da sustentabilidade.

4)-Relación do desenvolvemento dos usos dos monte veciñal en man común co desenvolvemento do mundo rural (e local, tamén), no camiño da creación de postos de traballo e no fixamento da poboación no medio rural.

O futuro do monte veciñal en man común pasa pola relación do seu desenvolvemento harmónico, co desenvolvemento do mundo rural. De non ser así, case nos atrevemos a dicir que o monte veciñal en man común, non terá futuro. Entendendo sempre que monte veciñal en man común non e a peza para este desenvolvemento, senón que e unha das pezas do mesmo.

Agora ben, neste desenvolvemento do mundo rural (e local, tamén) a poboación (e as comunidades de montes veciñais en man común, son poboación organizada), non pode ocupar un lugar secundario, tal e como acontece, e aconteceu, ate de agora nos diversos programas europeos de desenvolvemento rural. Ate o de agora, o protagonismo de estes programas europeos, son as empresas e os concellos. A sociedade civil organizada (e as comunidades de montes o son), teñen que ser os principais protagonistas de este desenvolvemento rural (e tamén local).

As estratexias para o desenvolvemento do mundo rural, teñen que darse dende a óptica da integración. Este caracter integrador de este desenvolvemento, ten que representar a conciliación entre as necesidades manifestas de un determinado territorio, as condicións de vida da poboación que o habita e os recursos do mesmo. Polo tanto, ten que ser a sociedade civil organizada a protagonista de este desenvolvemento. Esto significa planificar as estratexias do desenvolvemento pensando na poboación o cal ten que significar que debe ser a propia poboación a que planifique estratexicamente como quer ese desenvolvemento. Porque ademais, este e o único xeito de lograr un desenvolvemento dende a óptica da sustentabilidade. E dicir, plantexando un desenvolvemento de xeito equilibrado, empregando respectuosamente os recursos existentes do territorio e garantindo a mellora das condicións de vida das poboacións do mundo rural (e local tamén).