A xente pensaba así a principios do século
XX: Posto que en Galicia hai dous millóns de hectáreas de bouza e monte
raso, é unha política urxente o poñelas en valor mediante a
reforestación ou repoboación forestal. | X.L. MÉNDEZ FERRÍN
A xente pensaba así a principios do século XX:
Posto que en Galicia hai dous millóns de hectáreas de bouza e monte
raso, é unha política urxente o poñelas en valor mediante a
reforestación ou repoboación forestal. Partíase da idea de que houbera
unha época feliz en que todo o enorme espazo dos montes galegos estivera
ocupado polo bosco. A non ser que se falase do paleolítico, esa crenza
era falsa ou polo menos imprecisa e ideolóxica. Naceu, pois, o dogma do
forestalismo o cal consiste en afirmar como verdade indiscutíbel que os
nosos montes non teñen outro posíbel destino no marco da modernización
de Galicia que o de se converteren en masas forestais. Moi concretamente
en masas de piñeiros e arcolitos cuxa madeira habería de ser
transformada, sen saír do País, en pasta de papel. Sospeito que o modelo
escandinavo pesou sobre os pais do dogma galego do forestalismo o cal,
nembargantes, procede inmediatamente de Joaquín Costa e da doutrina
común do regeneracionismo español.
O enxeñeiro tudense Rafael Areses Vidal foi o principal teórico e
impulsor, xunto con Jacobo Díaz de Rábago, do forestalismo en Galicia. O
Congreso forestal gallego de 1920 marcou unhas directrices que se foron
cumprindo a través dos diferentes reximes políticos deica os nosos días.
Os traballos de Areses, incluído Los incendios en los montes públicos,
1926 (de proveitosa lectura aínda), constitúen un modelo teórico que
outros, notoriamente Alexandro Bóveda e o PG, continuaron e foron
facendo realidade. O conto regeneracionista do esquivo que viaxa
choutando de ponla en ponla desde Santander a Cádiz prendeu con forza no
imaxinario galeguista e as Festas da Árbore foron fomentadas nas nosas
escolas polo maxisterio e a inspección avanzada de Primeiro Ensino desde
a Dictadura de Primo de Rivera polo menos.
Dentro da Galicia ideal galeguista, Castelao soña que desaparecerán os
baldíos, as bouzas, as poulas, o monte baixo, a riqueza do gado ceibo e
a función económica do estrume. Para el, os montes sen árbores demostran
a opresión do centralismo español. "A calvicie dos montes galegos é unha
terríbel acusación contra o Estado unitario" -escribía Castelao. "A
repoboación forestal será o patrimonio da nación galega e o mellor
aforro da colectividade"- engadía. Coas árbores nos montes virían as
fábricas de celulosa que, coas de fiar liño e as de productos derivados
do leite, eran as únicas que tiñan un lugar no pensamento
político-económico de Castelao, que nunca fai mención de se a propiedade
destas industrias sería nacional, cooperativa ou capitalista. "Vexo o
monte repoboado e cuberto de piñeirales. Vexo grandes fábricas de pasta
de papel e de productos derivados do leite". Este era o programa de
Castelao e por iso Filgueira Valverde viu ben unha grande fábrica de
celulosa en Lourizán.
A brutal e rápida substracción ao monte galego das súas funcións
económicas tradicionais entre os anos vinte do século pasado e hoxe (o
tempo dun sospiro nos grandes ritmos da Natureza e da Historia) e a súa
conversión ao monocultivo de piñeiros e arcolitos ocasionou, alén dun
atentado á biodiversidade nos tres Reinos da Natureza, unha modificación
económica que afectou tamén á agricultura e á gandaría. Os violentos
incendios dos meses do verán pasado e maila oposición da cidade de
Pontevedra (precisamente Pontevedra) á fábrica de celulosa de Lourizán
marcará sen dúbida o inicio da crise do dogma do forestalismo que reinou
sen discusión en Galicia desde os anos vinte a hoxe. Outros destinos
diferentes á plantación masiva de piñeiros e arcolitos poden ter os dous
millóns de hectáreas de monte galego que están á espera da política. |
|
