"Non só a fronteira lingüística de Galicia estaba gardada no Leste polo oso" | X. L. MÉNDEZ FERRÍN

Cando falamos do oso ou urso pensamos sempre no Gardián da Fronteira de Galicia polo Leste. No século XIX o grande poeta do Bierzo, inda que natural de Astorga, Fernández e Morales escribiu un longo e vivísimo relato en verso galego sobre a caza do oso nos Ancares. Tamén naquela centuria antepasada o zoólogo Víctor López Seoane, ferrolán que se carteaba con Charles Darwin, ocupábase da poboación de osos no Caurel e describía a súa caza con pica de ferro e escudo feito con coroza de colmo. Novoneyra tenme comentado que nos faiados da súa casa petrucial de Parada de Moreda aínda se gardaban arrombadas as picas para cazar o oso en corpo a corpo da fera e co humano caurelao. Os finais do século XIX e os principios do XX seguramente foron os tempos da retirada do oso galego do Leste do País.
Pro veleiquí que nos últimos anos e debido ás medidas protectoras e á política medioambiental de Asturias, o oso incrementou a súa reducida poboación naquelas montañas. O feito de que no parque natural da Dehesa de Muniellos, tan próximo á Galicia Administrativa que é chamado Devesa de Moelos na lingua galega de Ibias (Asturias) tamén inzaron os osos a sabor. E así, como son bichos moito andaregos, os osos aventuráronse cara o Sul de novo e precisamente por onde é a nosa fronteira lingüística a Leste. Xa hai anos que sabiamos do gozoso acontecemento. Baixan os osos e son vistos polo Caurel, polos dominios do alcalde rockeiro de Oencia, polos Ancares administrados por León e polos Ancares abandonados que Galicia non coida. Mesmo din que foron albiscados pola Serra da Lastra, máis ao Sul. Unha noticia conmoveu os amantes da natureza: un cazador sen escrúpulos diulle morte (a tiro, non a pica) a un oso non sei se pola Veiga do Valcarce ou por outro concello galegoberciano ou ancarao.
Pro non só a fronteira lingüística de Galicia estaba gardada no Leste polo oso. Tamén no Sul de Galicia había osos e tamén por esas zonas foron exterminados. No macizo do Xurés parece que houbo osos até mediados do século XIX, ou se cadra foron extinguidos mesmo antes. Os habitantes das aldeas de Lobios teñen as colmeas ou albarizas rodeadas por muriños circulares (coma no Caurel) que alí chaman "cortellos do oso" aínda hoxe. O oso do Gerês ou Xurés gardaba a fronteira lingüística entre o galego e o portugués na raia seca. Supoño que criaría no Mato da Albergaria, que por moitos anos foi couto de caza do Rei de Portugal polo cal tamén é coñecido como Mato Real.
Felizmente, hoxe o Parque Natural (galego) do Xurés, colindante co inmenso Parque Nacional (portugués) de Peneda-Gerês, vai para riba e aínda fara tal con maior forza. Como queira que o noso parque natural ten autor, e el é o enxeñeiro Xosé Benito Reza, e dado que hoxe sopran ventos en materia naturalística máis favorabeis ca os da era cativa e miserente de Fraga Iribarne, vemos con satisfacción que as autoridades van pór en funcionamento a aldea de carboeiros de Salgueiro e xa incrementaron a poboación de grandes aguias cunha nova parella que alí vivirá e se reproducirá en paz. Desde tempos aínda recentes, a cabra montesa do Xurés, que fora alí exterminada, volve erguer a estampa orgullosa nos picoutos daquela serra impar. Só falta que nos atrevamos e que reintroduzcamos o oso no Xurés. Este cronista non podería glosar para os seus lectores unha mellor noticia. Aquil día diríamos que o Gardián da Fronteira tamén percorre as marcas do País pacificamente polo Sul e face os territorios que se esgallaron de nosoutros no século XII.