"Terra e aldeas, que na miña mocidade
estaban teiteadas de colmo, apoivigan a alma" | X. L. MÉNDEZ FERRÍN
Afreguesía do Castro Leboreiro ou Castro
Laboreiro constitúe unha porción fascinante do Planeta e do actual termo
municipal de Melgaço. En tempos tivo castelo famoso, ao cal aínda hoxe
as xentes chaman de San Rosendo. Hoxe a freguesía dispérsase polos
montes sen arboredo en brandas, estiveiras e aldeas de todo o ano, caso
este do centro capital, que nós e a xente crasteja chamamos O Crasto.
Terra e aldeas, que na miña mocidade estaban teiteadas de colmo e hoxe
están de tella plan, apoivigan a alma e nos ordenan silencio. Até os
cuarenta non se construíu a estrada de Melgaço e a que, partindo de
Terrachán (Entrimo), liga a freguesía de que falamos co val do Limia nin
terá quince anos. Nos tempos de meu pai, para ir de Celanova ao Crasto
Leboreiro era preciso facer uso dos camiños vellos, gravurados polo
dente do carro. Poño por caso o que vai por Amoroce, corta a Chaira e
entra en Portugal beireando o Penagache. Ou ben subíase desde Lobeira e
San Xes, desde Bande, e ao pasa-la Fraga xa estabamos cruzando os marcos
fronteirizos máis antigos de Europa e vendo os arrebaños de bestas e de
vacas que por Sesteiro do Bañadoiros soen moverse. Finalmente era o
camiño de Queguas, concello de Entrimo, reverenciado polo dolme dito
Casa da Moura e que nos leva, xa na freguesía do Crasto Leboreiro, onda
a ermidiña xeitosa de Nosa Señora de Anamán, da Anumán, da Numâo ou como
queira que haxa de ser escribir tal topónimo enigmático. Por eses
camiños baixaban os crastejos ás feiras e mercados, carregadiños, con
burra ou sen ela, a vender o carbón que eles facían de torga e cádavos
no monte.
O "Núcleo de Estudos e Pesquisas dos Montes Laboreiro", supoño que con
sede no Crasto, editou un fermoso folleto da autoría de José Domingues
sobre O foral de D. Afonso Henriques a Castro Laboreiro. Non consegue o
autor convencernos da autenticidade do documento, extraído dunha
pretensa transcripción do século XVIII debida á man do arquiveiro da
Torre do Tombo Gaspar Álvares de Lousada Machado. Ora si, o doutor
Domingues é capaz de evocar con vívida intensidade, entre outras cousas
valiosas, os días do século XII nos que nacía Portugal e nos que o seu
primeiro rei privativo, Afonso Henriques, non se resignaba a perder a
parte septentrional do noso vello reino ("a miragen afonsina de
conquistar Galiza": Domingues) e depuña o abade de Celanova, levantaba
castelo novo no Castro de Verredo, sobre o río Sorga, chegaba á ría de
Vigo e se declaraba, como conta Alexantre Herculano, "rei de Portugal e
de Turonio".
O interesantísimo opúsculo de José Domingues, cuxa lectura recomendo a
todos os afeccionados ao universo arraiano, ten, por parte, a virtude de
nos facer acordantes de que os Montes do Leboreiro exceden en extensión
á actual freguesía do Crasto. Comezan a cobrar altura onda a mesma praza
de Celanova, Castro Mau e a Casa da Neve son as súas estrebeiras,
érguense nunha plataforma que nos achegan ás estrelas por Outeiro de
Eguas, ou de Augas, nas partes deste lado da fronteira. José Domingues
fainos acordantes de que, da banda portuguesa, o Leboreiro chega ao
Padrâo de Sistelo e ao Soajo, a viliña que aínda mantén feira do mes
onde se mercan as máis belas vacas piscas, caracterizadas pola súa
pequenez, a corna en lira e os ollos de puta babilónica. |
|
