"Se vostedes visitan Salgueiro, na Serra do Xurés, poden levar unha sorpresa" | X. L. MÉNDEZ FERRÍN

A Carbonaria ou a Carbonaría era, ou é, unha sociedade secreta semellante á Francmasonaría. Se na Masonaría os graos e a terminoloxía societaria están referidos ao mundo dos pedreiros, albaneis e constructores, a simboloxía interna dos ritos carbonarios céntrase monográficamente no universo da arte de producir carbón vexetal. Os carbonarios semellan xirar á esquerda política dos masóns e parece que actuaron moito nas revolucións do século XIX europeo, especialmente no Rexurdimento italiano. Non sei que vida tivo ou tén a Carbonaría en Galicia, pero é sabido que os carbonarios, ás veces cunha dobre militancia masónica, influíron moito no movemento que instaurou a República Portuguesa no ano 1910.
Hai quen opina que os carbonarios proceden dun intre socioeconómico no que os pobres montañeses que producían carbón vexetal foron acumulando capital producto da venda da sua mercadoría aos camponeses e vilegos até formaren unha burguesía de especiais características. Como tales burgueses, os carbonarios e carboeiros operativos estaban francamente interesados en facer desaparecer a sociedade que privilexiaba o clero e a nobreza e deixar paso á revolución burguesa.
Salgueiro é unha aldea situada nun repregue da Serra do Xurés, na caida norte dos cotos coma dentes do Demo que coñecemos como Fonte Fría. Pertence ao concello de Muíños e á freguesía de Prado. Hoxe Salgueiro está abandonado e é patrimonio, cunha regular extensión de terra, da Xunta de Galicia, a cal proxecta facer de tal poboación un centro activo e vivo do Parque Natural do Xurés galego. Se vostedes visitan Salgueiro poden levar unha sorpresa. Nada hai alí que nos evoque unha aldea pobre de montaña. O urbanismo é racional é óptimo: as casas son todas de pedra, de factura regular, dotadas de patín e dispóñense nunha caeira, ben protexida das xistras e coriscos, a unha e outra man dunha rúa non encostada. As terras de labor son escasas e semellan constituir simples hortas familiares destinadas ao autoconsumo. Non se aprecia a presenza de grandes cortes para o gando. Todas as casas son boas. Destacan algunhas de fasquía decimonónica, con balcóns de ferro forxado e bolas nas esquinas e excelente perpiaño, por ser Muíños terra de bons pedreiros (alí non se di "canteiros").
Segundo falan os vestixios e maila tradición oral, a aldea de Salgueiro foi habitada por carboeiros. Xentes que producían carbón coas torgueiras da serra, carbón que logo vendían principalmente aos ferreiros para estes utilizaren nas súas forxas. A venda do carbón vexetal orixinou unha acumulación de capital na aldea de Salgueiro, acumulación capitalista que explica casas burguesas nun lugar de montaña verdadeiramente inhóspito, aínda que belo até a grandiosidade. Lémbrase aínda hoxe no concello de Muíños que, cando as persoas precisaban de liquidez e tiñan con qué responder, subían a Salgueiro para pedir emprestado. Salgueiro foi pois, deica un intre indeterminado do século XX, unha zona bancaria chantada no máis abrupto da Serra do Xurés.
Penso que o proceso que vai do carbón ao capitalismo financeiro é o mesmo que levou a carboeiros de Italia e Francia semellantes aos de Salgueiro a constituiren a Carbonaria e a intervir nas políticas revolucionarias do século XIX e, en Portugal, do XX.